مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

اسلام سیاسی و تاثیر آن بر روابط بین الملل: از تقابل طلبی تا تعامل گرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه اندیشه سیاسی در اسلام، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی. تهران. ایران
چکیده
این تحقیق با کاربست روش تحلیلی ـ توصیفی، به دنبال پاسخ به این پرسش است که زمینه‌های اجتماعی و نهادی اسلام سیاسی چیست و ظهور این پدیده در عرصه سیاست جهانی چه تاثیراتی بر روابط بین‌الملل به همراه داشته است؟ در پاسخ به این سوالات، مولفه‌هایی چون مدرنیته، ماهیت نظام سیاسی، ویژگی‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حاکم بر کشورهای اسلامی و نیز پیروزی انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان مهم‌ترین ریشه‌های اجتماعی و نهادی ظهور اسلام سیاسی معرفی شده و در خصوص تاثیرات ان بر نظام بین‌الملل نیز با تاکید بر تمایز رفتار دولت‌های ملی و گروه‌های فرو ملی در تعقیب اصول و ارمانهای اسلام‌گرایانه، این گونه ادعا می‌شود که رویکرد تعامل‌گرایانه بیشتر در رفتار دولت‌های ملی اسلام‌گرا نمود داشته و رفتارهای تقابل‌طلبانه بیشتر در رویکرد گروه‌های فرو ملی بروز و ظهور داشته است. در خصوص این مسئله ‌چنین برداشت می‌شود که مطالبات و حرکت‌های اسلام‌گرایانه تا انجایی که امکان و قابلیت پیگیری و تعقیب از مجاری بازیگران رسمی نظام بین‌الملل را داشته باشد، بیشتر به روش‌های تعامل‌گرایانه تمایل داشته و سعی دارد تا ارزش‌ها و هنجارهای خود در چارچوب نظم موجود را پیگیری نماید، درحالی‌که گروه‌های فرو ملی به دلیل عدم پایبندی به ارزش‌ها و قواعد نظام بین‌الملل موجود، سعی در به چالش کشیدن ان دارند که این مسئله می‌تواند به بی‌ثباتی هر چه بیشتر نظام بین‌الملل منجر شود.
 
کلیدواژه‌ها

  1. اسپوزیتو، جان (1385). «اسلام سیاسی: فراسوی تهدید جدید». ترجمه مهدی حجت، مجله بازتاب اندیشه، شماره 78.

    امیر احمدی، هوشنگ (1376). «اسلام سیاسی در ایران». ماهنامه اسلام و غرب، شماره 5 و 6.

    امین، حسن (1394). «از اسلام‌گرایی تا پسا اسلام‌گرایی». در: مذهب و روابط بین‌الملل، ترجمه عسگر قهرمانپور، تهران: چاپخش.

    توانا، محمدعلی و روشن، امیر (1390). «اینده اسلام سیاسی در عصر جهانی‌شدن: دیدگاه‌های مختلف». فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره نخست، شماره 1.

    حسینی‌زاده، سید محمدعلی (1383). «نظریه گفتمان و تحلیل سیاسی». فصلنامه تخصصی علوم سیاسی: موسسه اموزش عالی باقرالعلوم، سال هفتم، شماره 28.

    دکمجیان، هرایر (1377). اسلام در انقلاب: جنبش‌های اسلامی معاصر در جهان عرب. ترجمه حمید احمدی، تهران: کیهان.

    روا، اولیویه (1378). تجربه اسلام سیاسی، ترجمه محسن مدیرشانه‌چی و حسین مطیعی امین، تهران: انتشارات الهدی.

    سعید، بابی (1379). هراس بنیادین. ترجمه غلامرضا جمشیدی‌ها و موسی عنبری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

    السید، رضوان (1383). اسلام سیاسی معاصر در کشاکش هویت و تجدد. ترجمه مجید مرادی، تهران: انتشارات باز.

    شرابی، هشام (1369). روشنفکران عرب و غرب، ترجمه عبدالرحمن عالم، تهران: وزارت امور خارجه.

    فاکس، جاناتان، سندلر، شموئل (1389). دین در روابط بین‌الملل. ترجمه محمدحسن خانی، مهشاد حسینی و سمانه امیرنکوئی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع)

    فوزی، یحیی (1395). «بررسی تطبیقی گفتمانهای اسلام سیاسی معاصر با گفتمان امام خمینی»، در: مجموعه مقالات برگزیده همایش گفتمان اسلام سیاسی امام خمینی و جهان معاصر، تهران: سازمان چاپ و انتشارات دانشگاه ازاد اسلامی.

    مستقیمی، بهرام و ابراهیمی، نبی‌الله (1389). «مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده». فصلنامه سیاست، دوره 40، شماره 3.

    متقی، ابراهیم، بقایی، خرم و رحیمی، میثم (1389). «بررسی سیاست خارجی امریکا در خاورمیانه پس از 11 سپتامبر (بر اساس رویکرد واقع‌گرای تهاجمی)». تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، دوره 2، شماره 4.

    میرموسوی، سید علی (1390). «اسلام سیاسی و روابط بین‌الملل؛ تاملی انتقادی در بنیانهای تقابل‌جویی». در محمود واعظی: دین و روابط بین‌الملل، تهران: پردیس دانش.

    نظری، علی‌اشرف (1387). «سیاست، غرب، هویت و اسلام سیاسی: تصورات و پنداشت‌های غرب از اسلام». فصلنامه سیاست. دوره 38، شماره 1.

     

     

    Ayoob, M. (2005), "The Future of Political Islam: the Importance, External Variables". International Affairs, 81.5.

    Berger, M. (2010), Religion and Islam in Contemporary International Relations. Netherland: Netherlands Institute of International Relations.

    Esposito, J. and Piscatori, J. (1991), "Democratization and Islam". Middle East Journal. Vol. 45, No. 3, pp. 427-440.

    Fuller, G. (2004), The Future of Political Islam. Palgrave Macmillan. 227 pp.

    Ghamari, B. (2017), "Foucault in Iran: Islamic revolution after the enlightenment". Contemporary Political Theory, pp. 1-4.

    Gjorshoski, N. and Ilik, G. (2018), "Political and Doctrinal Sources and Valuable Framework of the Political Islam in the Context of Political Ideologies". Journal of Liberty and International Affairs. Vol. 3, No. 3, pp. 29-42.

    Hurd, E. (2007), "Political Islam and Foreign Policy in Europe and the United States". Foreign Policy Analysis, Vol. 3, Issue 4, pp. 345-367.

    Karim, P. (2009), "Reflections on Literature after the 1979 Revolution in Iran and in the Diaspora". Radical History Review, pp. 151-155.

    Keating, C. (1997), "Reflections on the Revolution in Iran: Foucault on Resistance". Journal of European Studies, pp. 181-197.

    Laclau, E & Mouffe, C. (1985), Hegemony and Socialist Strategy: Toward a Radical Democratic Politics. London: Verso.

    Lewis, B. (1993), Islam and the West. Oxford University Press. 217 pp.

    Nye, J. (2011), The Future of Power, US: Public Affairs, 320 pp.

    Poirson, T. and Oprisko, R. (2014 online publishing). Caliphates and Islamic Global Politics. E-International Relations Publishing.

    Roy, O. (1998), The Failure of Political Islam. Translated by Carol Volk, Harvard University Press, 256 pp.

    Sayyid, B. (1997), A Fundamenatalism Fear, Eurocenterism and the Emergence of Islamism. London: zed books.

    Sheikh, F. A. (2013), The Pursuing the International Relations of Islam: A Critique of IR theory. The University of Leeds, School of Politics and International Studies, 203 pp.

    Simbar, R. (2008), "The Changing Role of Islam in International Relations". Journal of International and Area Studies, Vol. 15, No. 2, pp. 55-68.

    Vahdat, F. (2015), "Reflections on Iranian Revolution of 1979: Rise of Subjectivity and Citizenship", Journal of Citizenship Studies, vol. 19, issue 1, pp. 83-100.

    Zohny, A. (2016), "The Impact of Political Islam on Global IR and Prospects for Middle East Stability". Cultural and Religious Studies, Vol. 4, No. 9, pp. 589-597.

     

    1.