مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

خاورمیانه؛ محور تغییر در سیاست خارجی ژاپن؛ از دنباله روی تا استقلال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار روابط بین الملل دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
چکیده
پایان جنگ جهانی دوم و شکست ژاپن در جنگ نقطه عطفی در تاریخ این کشور محسوب می­شود. این واقعه نه تنها زمینه افول هژمون ژاپن به­عنوان یک قدرت بین­المللی را رقم زد بلکه زمینه­ساز تغییر سیاست خارجی این کشور از یک قدرت بزرگ به یک بازیگر دنباله­رو گردید. تاریخ ژاپن در دوره پسا جنگ جهانی دوم گویای تغییر جهت­گیری سیاست خارجی آن در مقاطع مختلف است که همگی آن­ها به نوعی به منطقه خاورمیانه ارتباط دارد. حال این سوال مطرح می­شود که چرا خاورمیانه به نقطه کانونی تغییر سیاست خارجی ژاپن تبدیل شده است؟ در این رابطه به نظر می­رسد وابستگی اقتصادی ژاپن به نفت منطقه در دوره پسا جنگ جهانی دوم تا به امروز موجب تاثیرپذیری سیاست خارجی این کشور از تحولات منطقه خاورمیانه بوده است. اگر امنیت و اقتصاد را دو پایه سیاست خارجی ژاپن در دوره پس از جنگ جهانی دوم بدانیم اولی به دلیل شکست ژاپن در جنگ مزبور از امریکا باعث دنباله­روی از آن گردید؛ اما در مورد اقتصاد، شرایط خاص داخلی ژاپن در دوره پسا جنگ از یک سو و تصمیمات دولتمردان امریکایی از سویی دیگر، زمینه­ساز سمت­گیری متفاوت ژاپن در طول پنج دهه اخیر بوده است. در این مقاله با توجه به هدف­گذاری سیاست داخلی کلان ژاپن برای نائل آمدن به پیشرفت­های اقتصادی در دوره پسا جنگ جهانی دوم و تاثیرگذاری آن بر رفتار این کشور در عرصه بین­الملل سعی بر آن است در چارچوب نظریه­های واقع­گرایی و لیبرالیسم نهادگرا به تحلیل تغییر سیاست خارجی ژاپن طی چند دهه گذشته در پرتو تحولات خاورمیانه پرداخته شود.
کلیدواژه‌ها

  1. 1- امانی، علیرضا و محمدرضا امانی (1401)، جستارهایی در سیاست خارجی و امنیت ملی ژاپن، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابرار معاصر تهران.

    2- بابکان، محمدصادق و مجید تخت­روانچی (1397)، «تغییر مفهوم نقش ملی و اصول سیاست خارجی ژاپن: از یک دولت صلح‌طلب به یک دولت حافظ صلح»، فصلنامه علمی تحقیقات سیاسی و بین­المللی، 10(34): 75-51.

    3- بیزلی، ویلیام جی (1396)، ظهور ژاپن مدرن: نگاهی به مشروطه ژاپنی، ترجمه شهریار خواجیان، تهران: نشر ققنوس.

    4- حیدری، علی (1383)، «سیاست خارجی ژاپن در خاورمیانه و خلیج­‌فارس»، فصلنامه علمی مطالعات خاورمیانه، 11(2): 54-27.

    5- دان، تیم؛ استیو اسمیت و میلجا کورکی (1396)، نظریه­های روابط بین­الملل، ترجمه عبدالمجید سیفی و شهرزاد مفتوح، تهران: نشر میزان.

    6- شیرخانی، محمد علی و حامد مهاجرپور (1391)، «واقع­گرایی و نقش منابع انرژی در سیاست خارجی»، فصلنامه علمی تحقیقات سیاسی و بین­المللی، 13(4): 41-1.

    7- صالحی، جواد (1374)، «سیاست خارجی ژاپن در خلیج­فارس»، فصلنامه علمی مطالعات خاورمیانه، 2(4): 1076-1061.

    8- فرهادی، زینب (1398)، تحول در راهبرد دفاعی–امنیتی ژاپن: زمینه‌ها و پیامدها (2018-2001)، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابرار معاصر تهران.

    9- فرهادی، زینب و بهاره سازمند (1397)، «تحول سیاست امنیتی ژاپن: از صلح­جویی منفعلانه به کنشگری فعالانه»، سیاست جهانی، 7(3): 181-153. doi: 10.22124/wp.2018.3232

    10- فرهادی، زینب؛ بهاره سازمند؛ سید مسعود موسوی شفائی و محسن اسلامی (1398)، «بازتعریف سیاست­های امنیتی ژاپن و پیامدهای ملی و بین­المللی آن»، پژوهش­های روابط بین­الملل، 9(1): 158-123.

    11- کونِی، کیوین (1400)، سیاست خارجی ژاپن از 1945، ترجمه علیرضا امانی، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابرار معاصر تهران.

    12- گیلپین، رابرت؛ پل دارل و لئونارد سیبروک (1396)، مرزهای نو در اقتصاد سیاسی بین­الملل، ترجمه علیرضا طیب، تهران: انتشارات چاپخش.

    13- لاکمن، ریچارد (1400)، قدرت دولت­ها، ترجمه وحید موسوی داور، تهران: انتشارات شیرازه.

    • Amani Alireza & Amani Mohammadreza (2022). Essays in Foreign Policy and National Security, Tehran: Tehran International Studies and Research Institute Publications (In Persian).
    • Babakan, M. S., & Takht-Ravanchi, M. (2018). The Change of the Japan’s Concept of National Role and Foreign Policy Principles: From a Peaceful State to a Peacekeeping State, International Political Research Quarterly, 10(34), 51-75 (In Persian).
    • Badawi, Habib (2021). Aspects of Japan's Foreign Policy towards the Middle East, Japan up close, Retrieved on 21 October 2022 at https://japanupclose.web-japan.org/discussion /d20210915_1.html
    • Beasley, William G. (2017). The rise of modern Japan, Translated by Shahryar Khajavian, Tehran: Qoqnoos Publications (In Persian).
    • Choiruzzad, Shofwan Al Banna (2020). The confluence of the two seas The rise of the Indo-Pacific region and ASEAN Centrality, in Ceren Ergenç (ed.), ASEAN as a Method Reentering Processes and Institutions in Contemporary Southeast Asian Regionalism, New York: Routledge.
    • Cooney, Kevin (2021). Japan's Foreign Policy Since 1945, Translated by Alireza Amani, Tehran: Tehran International Studies and Research Institute Publications (In Persian).
    • Choudhury, Srabani Roy (2018). Japan and the Middle East: An Overview, Contemporary Review of the Middle East, 5(3): 181–198. DOI: 10.1177/2347798918776711
    • Dunne, Tim, Smith, Steve & Kurki Milja (2017), International Relations Theories: Discipline and Diversity, Tehran: Mizan Publications (In Persian).
    • Farhadi, Z. & Sazmand, B. (2018). The Evolution of Japan's Security Policy: From Pacifism to Proactive Pacifism. World Politics, 7(3), 153-181. doi: 10.22124/wp.2018.3232 (In Persian)
    • Farhadi, Z. (2019). Changing in Japan's Defense-Security Strategy: Contexts and Consequences (2001-2018), Tehran: Tehran International Studies and Research Institute Publications (In Persian).
    • Farhadi, Z., Sazmand, B., Shafaei, S. M. & Eslami, M. (2018). Redefining Japan's security policies and its national and international consequences, International Relations Researches, 9(1), 123-158 (In Persian).
    • Gilpin Robert, Darel E. Paul & Seabrooke, Leonard (2017). New Boarders in International Political Economics, Translated by Alireza Tayeb, Tehran: Chapakhsh Publications (In Persian).
    • Hatakeyama, Kyoko (2018). National security at the crossroads: security interdependence and Japan’s arms trade ban policy, in Mary M. McCarthy (ed.), Routledge Handbook of Japanese Foreign Policy, New York: Routledge.
    • Heydari, Ali (2004). Japan's foreign policy in the Persian Gulf and Middle East, Middle East Scientific Studies Quarterly, 2(11), 27-54 (In Persian).
    • Lachmann, Richard (2021). States and Power, Translated by Vahid Mousavi Daavar, Tehran: Shirazeh Publications (In Persian).
    • Miyagi, Yukiko (2011). Japan’s Middle East Security Policy: Rethinking Roles and Norms,
      Ortadoğu Etütleri, 3(1): 9-32.
    • Miyagi, Yukiko (2014). Japan and the Middle East after the Arab Spring, IDE ME Review, 1(1): 27-45
    • Salehi, Javad (2003). Japan's Foreign Policy in the Persian Gulf, Middle East Scientific Studies Quarterly, 2(4), 1061-1076 (In Persian).
    • Shirkhani, Mohammadali & MohajerPour, Haamed (2012). Realism and the Role of Energy Sources in Foreign Policy, International Political Research Quarterly, 4(13), 1-41 (In Persian).
    • Sieg, Linda (2018). Japan's Abe faces fresh headache over Iraq troop dispatch logs, Reuters, Retrieved on 21 October 2022 at https://www.reuters.com/article/us-japan-politics-idUSKCN1HC0CG
    • Tamaki, Nobuhiko (2020). Japan’s quest for a rules-based international order: The Japan-US alliance and the decline of US liberal hegemony, Contemporary Politics, 26(4): 384-401. DOI: 10.1080/13569775.2020.1777041
      1. The Middle East; Hinge of change in Japan’s Foreign Policy
      2. From Bandwagoning to Independence