مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

سرریز تحولات قفقاز جنوبی(2020-2023) بر معادلات غرب آسیا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی فیض اللهی 1
حسین پوراحمدی میبدی 2
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد مطالعات منطقه ای، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران، ایران
2 استاد گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی تهران
چکیده
حضور جمهوری اسلامی ایران، ترکیه و اسرائیل به ­عنوان سه قدرت اصلی و منطقه ­ای غرب آسیا در تحولات قفقاز جنوبی به­ طور ­مشخص جنگ ­های قره ­باغ 2020 و 2023 که منافع هر سه کشور تحت تاثیر آن بوده، این امکان را پیش می­کشد که نتایج تحولات قفقاز جنوبی بر معادلات آنها در غرب آسیا تاثیر بگذارد. این امر در حالی تقویت می­شود که نقش ایالات متحده آمریکا در غرب آسیا کم­رنگ شده و قدرت­ های منطقه ­ای غرب آسیا فرصت رقابت بیشتر برای تسلط بر منطقه را داشته­ اند. از­ این­ رو سوال اصلی پژوهش این است که جنگ ­های قره ­باغ 2020 و 2023 در قفقاز جنوبی چگونه بر معادلات غرب آسیا تاثیر گذاشته است؟ در جواب این فرضیه مطرح می­شود که سرریز تحولات قفقاز جنوبی در قالب همگرایی، ایجاد موازنه تهدید بازیگران و همچنین تشدید رقابت­ های ایران با ترکیه و اسرائیل در عراق ظهور کرده است. این نوشتار با استفاده از مفاهیم موازنه قدرت، موازنه تهدید و همگرایی و روش تحلیل داده ­ها به ‌صورت توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است. داده­ های پژوهش ‌با ‌استفاده از منابع ‌‌کتابخانه‌ای‌ گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش با تایید فرضیه نشان داد که آذربایجان و اقلیم کردستان روابط همگرایی اتخاذ کرده و موازنه تهدیدی علیه درک تهدید از جانب ایران ایجاد کرده­اند که در این راستا ترکیه و اسرائیل نقش کاتالیزور را داشته ­اند. علاوه ­بر آن افزایش تهدید از جانب ترکیه، پ.ک.ک و گروه­ های مقاومت مردمی عراق را به یکدیگر نزدیک کرده و موازنه تهدیدی را علیه احساس تهدید مشترک از جانب ترکیه در مجاورت آنها رقم زده­ است
کلیدواژه‌ها
اقلیم کردستان عراق
پ.ک.ک
موازنه تهدید
ایران
قفقاز جنوبی
غرب آسیا

  •  اخباری، محمد (1400)، «پیامد ژئوپلیتیک بحران قره‌باغ بر مناسبات جمهوری اسلامی ایران در قفقاز»، آمایش سیاسی فضا، 3(1)، 20-31.‎

     اسماعیلی، بشیر؛ نیلوفر حمدی و اسماعیل شفیعی (1400)، «رابطه حزب عدالت و توسعه ترکیه با حکومت کردستان عراق از سال 2003 تا 2018»، فصلنامه علمی تحقیقات سیاسی و بین­المللی، 13(47)، 38-54.

    باویر، حسن (1400)، «ژئوپلیتیک رسانه ملی و نقش آن در همگرایی شیعیان خاورمیانه»، مطالعات خاورمیانه، 105(28)، 115-142.‎

     پوراحمدی میبدی، حسین و مهدی فیض­اللهی (1402)، «تشدید تنش در قره‌باغ و چالش منافع منطقه‌ای ایران در سال‌های 2020 و 2023»، مطالعات اوراسیای مرکزی، 16(2)، 75-100.

     حافظ­نیا، محمدرضا (1396)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.

    خاطرخواه آناقیز، علی و زهره پوستینچی (1401)، «اسرائیل؛ استقلال­خواهی کردستان عراق و تهدیدات آن برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش­های روابط بین­الملل، 12(4)، 39 -67.

    دارینی، علی اکبر و مرتضی نورمحمدی (1402)، «بررسی راهبرد موازنه فراگیر اسرائیل در برابر جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه آفاق امنیت، 16(58)، 161-189.

    سیف­زاده، سید حسین (1376)، نظریه­پردازی در روابط بین­الملل؛ مبانی و قالب­های فکری، تهران: انتشارات سمت.

    طاهری، ابراهیم و اکبر غفوری (1399)، «جمهوری اسلامی ایران و گفتمان منطقه­گرایی اسلامی با رویکرد شبکه­ای در خاورمیانه»، مطالعات خاورمیانه، 27(2)، 49-68.

     عبداله­پور، محمدرضا؛ محمد اخباری و محمد کرمی راد (1393)، «خرده میدان کردستان عراق، عرصه رقابت میدان‌های منطقه‌ای ایران و ترکیه»، فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، 7(1)، 1-19.

     قاسمی، فرهاد (1396)، اصول روابط بین­الملل، تهران: نشر میزان.

     قوام، عبدالعلی (1398)، روابط بین­الملل: نظریه­ها و رویکردها، تهران، انتشارات سمت.

     مجتهدزاده، پیروز و هاشم امیری (1400)، «تغییر نقشه استراتژیک خاورمیانه؛ فرصتی در راستای حفظ مزایای ژئوپلیتیکی ایران»، قلمروهای جغرافیایی قرن جدید، 1(1).

     محموداوغلی، رضا؛ مرتضی ابراهیمی و حسین فتاحی اردکانی (1401)، «جنگ دوم قره‌باغ (2020): علل، زمینه‌ها و پیامدها»، مجله سیاست دفاعی، 31(119)، 69-103.

     منتی، ایوب و سید حمزه صفوی همامی (1402)، «دیپلماسی اقتصادی و رقابت‌های ژئواکونومیکی جمهوری اسلامی ایران و ترکیه در عصر پسا داعش؛ بازارها و فرصت‌ها»، مطالعات خاورمیانه، 30(2)، 27-47.

    • Abbasov, N., & Souleimanov, E. A. (2022), Azerbaijan, Israel, and Iran: An Unlikely Triangle Shaping the Northern Middle East, Middle East Policy, 29(1), 139-153. org/10.1111/mepo.12611
    • Askerov, A., & Ibadoghlu, G. (2022), The Causes and Consequences of the Second Karabakh War: September 27, 2021–November 10, 2021, In The Nagorno-Karabakh Conflict (pp. 245-271). Routledge. org/10.4324/9781003261209-15
    • Avdaliani, E. (2022), New World Order and Small Regions: The Case of South Caucasus, Springer Nature. doi.org/10.1007/978-981-19-4037-8
    • Azizi, H., & Çevik, S. (2022), Turkish and Iranian involvement in Iraq and Syria: Competing strategies, rising threat perceptions, and potentials for conflict, (No. 58/2022). SWP Comment. org/10.18449/2022C58
    • Azizi, H., Golmohammadi, V., & Vazirian, A. H. (2020), Trump’s “maximum pressure” and anti‐containment in Iran’s regional policy, Digest of Middle East Studies, 29(2), 150-166. org/10.1111/dome.12219
    • Cannon, B. J. (2022), The Arab States and the Karabakh War, The Nagorno-Karabakh Conflict: Historical and Political Perspectives,
    • Dadparvar, S., & Azizi, S. (2020), Exploring Turkey’s Strategic Goals in Caucasus Region During the 2020 Nagorno-Karabakh Crisis, International Relations, 8(11), 475-482.
    • Entessar, N. (2018), Uneasy Neighbors: Iran and the Kurdish Regional Government, Journal of South Asian and Middle Eastern Studies, 41(2), 73-84.
    • Idan, A., & Shaffer, B. (2021), Israel’s Role in the Second Armenian Azerbaijan War, The Karabakh Gambit: Responsibility for the Future, 190.
    • Khachatryan, M., & Voskanyan, H. (2021), Nagorno-Karabakh War and Humanitarian Crisis: Legal and Political Implications for the International Community, DREPTURILE OMULUI ANUL XXXI , 18.
    • Koç, E. (20 June 2023), Insight 298: Expanding Israel-Azerbaijan Ties and Impact on Iran-Azerbaijan Relations.
    • Mallick, P. K. (2021), Armenian-Azerbaijani Conflict over Nagorno Karabakh: Geopolitical Implications, Vivekananda International Foundation 3, San Martin Marg, Chanakyapuri, New Delhi – 110021. org/10.1057/978-1-137-60006-6_6
    • Meister, S. (2021), Shifting Geopolitical Realities in the South Caucasus, Reports, SCEEUS, Stockholm: SCEEUS, November, 1-14.
    • Morgenthau, H. J. (1948). Politics among nations: The struggle for power and peace. Revised edition by Kenneth W. Thompson, New York: Knopf.
    • Nakanishi, H. (2023), Impacts of the Second Karabakh War on the South Caucasus Region: Iran-Azerbaijan Relations, Global Resource Management, 26.
    • Rajabi, M. (2021), Iraqi Kurdistan and the War Between Iran and the Zionist Regime: An Analytical Review, Iranian Review of Foreign Affairs, 12(34), 556-584. doi: 10.22034/irfa.2021.162044
    • Walt, S. M. (2013). The origins of alliance, Cornell University Press.
    • Alaca, Mehmet. (2023), Deep Dive: Iran, Israel, Turkey and the growing Baku-Erbilrelationship, https://amwaj.media (Access Date: 2023/10/04).
    • Alhasawi, Saud. (2021), TURKEY AND IRAN GEOPOLITICAL APPROACHES IN THE MIDDLE EAST, https://nesa-center.org (Access Date: 2023/9/21).
    • Aziz, Sardar. (2023), Why Are Turkey-Iraq Relations Destined to Remain Limited, https://epc.ae (Access Date: 2023/09/08).
    • URL 1 (2023), Turkiye targets over 30 PKK positions in Iraqi Kurdistan, https://new.thecradle.co (Access Date: 2023/11/08).
    • URL 2 (2023), Last month, 38 percent of the Kurdistan Region’s oil was sold to Israel, https://drawmedia.net (Access Date: 2023/10/04).
    • URL 3 (2018), Iran attacks Iranian Kurdish opposition group base in Iraq, https://www.reuters.com (Access Date: 2023/09/24).
    • URL 4 (2023), Ilham Aliyev met with head of Kurdistan Region of Iraq in Munich, https://president.az (Access Date: 2023/11/16).
    • Yazici, Ezgi. Coles, Zachary., & Carl, Nicholas, (2022), Iran File: Iran and Turkey face off in Iraq, criticalthreats.org (Access Date: 2023/10/20).

    افقهی، سیدهادی (1401)، اقلیم کردستان؛ اسرائیل دوم منطقه، www.vatanemrooz.ir (تاریخ دسترسی: 07/08/1402).

    مظاهری، محمد مهدی (1402)، روابط ایران و ترکیه؛ از تهدید و مهار تا همکاری، www.ipis.ir (تاریخ دسترسی: 31/03/1402).