مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

ابتکار امنیت جهانی و میانجی‌گری چین در روابط ایران و عربستان؛ الگوی مفهومی شبکه‌ای در تحلیل پویایی‌های هم‌پوش منطقه‌ای در خاورمیانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد. ایران
2 دانش آموخته دکتری علوم سیاسی. دانشگاه فردوسی مشهد. ایران
چکیده
سیاست خاورمیانه‌ای چین در تقاطع منافع منطقه‌ای و رقابت قدرت جهانی، به شدت وابسته به منافع و هزینه‌های رقابت استراتژیک بازیگران منطقه‌ای به ویژه ایران و عربستان است. هنگامی که از سیاست‌های خاورمیانه‌ای چین سخن به میان می‌آید از آن به عنوان بازیگری فرصت‌طلب یاد می‌شود که تقریباً هیچ سرمایه‌گذاری سیاسی، امنیتی خاصی در این منطقه ندارد و از صلحی که ایالات‌متحده و اروپا به ارمغان آورده‌اند بدون چالش برای پیشبرد سیاست‌های خود بهره می‌برد. همچنین این نگاه وجود دارد که منافع اقتصادی هسته اصلی صلح توسعه‌ای و سیاست خاورمیانه‌ای چین را شکل می‌دهند. با این حال، میانجی‌گری چین در روابط ایران و عربستان نقطه عطفی در ورود به پویایی‌های منطقه‌ای خاورمیانه تلقی شده است. براین اساس، این پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش است که چگونه چین که تاکنون بازیگری حاشیه‌ای در امور سیاسی و ژئوپلیتیک منطقه‌ای بود، در معادلات منطقه‌ای مشارکت می‌کند؟ و ورود چین به روابط ایران و عربستان و معادلات سیاسی منطقه چه تأثیری بر نظم منطقه‌ای می‌گذارد؟ استدلال اصلی مقاله با تکیه بر رهیافت شبکه آن است که ورود چین به پویایی‌ها و معادلات قدرت منطقه‌ای در قالب ابتکارها از جمله ابتکار امنیت جهانی و دیپلماسی مداخله سازنده سبب خروج قدرت از حالت دودویی به حالت شبکه‌ای می‌شود. یافته‌های پژوهش با تکیه بر روش تبیین نشان می-دهد برای درک پویایی‌ها و پیچیدگی محیط منطقه‌ای خاورمیانه باید نگاه به سیاست جهان را از «صفحه شطرنج» به «شبکه» تغییر دهیم تا ابزارهای تحلیلی مناسبی برای ارتقاء جایگاه واحدها درون جهان شبکه‌ای بیابیم.
کلیدواژه‌ها

  • اسلامی، محسن و هادی حق­پرست (1402)، «منطق روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خلق چین در دوران معاصر با رویکرد فرهنگی»، دانش تفسیر سیاسی، شماره 16، 138-167.
  • دادگستر، ذکاء و رضا جلالی (1402)، «اهداف چین از میانجیگری بین ایران و عربستان»، دانش تفسیر سیاسی، سال 5، شماره 16، تابستان، 59-77.
  • دانش­نیا، فرهاد؛ فرهاد سهرابی­منش و مسعود عزیزی (1402)، «اقتصاد سیاسی سیاست خارجی چین در منطقه منا»، سیاست جهانی، تابستان 1402، شماره 44، 125-153.
  • شریعتی­نیا، محسن (1395)، «کمربند اقتصادی جاده ابریشم: زنجیره ارزش چین محور»، روابط خارجی، سال هشتم، شماره 3، 86-113.
  • شفیعی، نوذر (1402)، «ابتکار امنیت جهانی و صلح توسعه­ای: تحلیلی بر میانجیگری چین بین ایران و عربستان»، فصلنامه غرب آسیا، سال اول، شماره اول، تیرماه، 7-21.
  • قاسمی، فرهاد (1400)، نظریه پیچیدگی و آشوب و جنگ در روابط بین­الملل، انتشارات دانشگاه تهران.
  • کوشکی، محمدصادق و احمد رمضانی (1402)، «پیوند افزایش منافع اقتصادی با راهبرد نظامی ‌امنیتی چین در منطقه منا»، پژوهش­نامه ایرانی سیاست بین­الملل، دوره 11، شماره 2، شماره پیاپی 22، بهار و تابستان.
  • یزدانی، عنایت­الله و علیرضا اکبری (1391)، «انرژی و روابط چین با خلیج­فارس»، فصلنامه سیاست، دوره 42، شماره 2، 315-334.
  • Abdollahian, M. & Kang, K. (2008). In Search of Structure: The Nonlinear Dynamics of Power Transitions. International Interactions, 34:4, 333-357.
  • Andersen, L. E. (2023). CHINA AND US POLICY IN THE PERSIAN GULF. Routledge Companion to China and the Middle East and North Africa, 1835.
  • Basu, N. (2015). The United States and China: Competing Discourses of Regionalism in East Asia. Cambridge Scholars Publishing. ProQuest Ebook Central, http://ebookcentral.proquest.com/lib/tehran-ebooks/detail.action?docID=4534912. Created from tehran-ebooks on 2018-01-02 12:15:21.
  • Cole, B. (2016). China's Quest for Great Power: Ships, Oil, and Foreign Policy. Naval Institute Press.
  • Erslev Andersen, L., & Jiang, Y. (2014). Is China challenging the US in the Persian Gulf? Oil, security, and politics (No. 2014: 29). DIIS Report.
  • Gregory Gause III (2009), Should We Stay or Should We Go? The United States and the Middle East, Survival, Vol.61, No.5, P.17.
  • Fulton, J. (2019). Chinese Economic Statecraft and the Gulf Cooperation Council. Challenges to China's Economic Statecraft: A Global Perspective, 117.
  • Fulton, J. (2020). China in the Persian Gulf: Hedging under the US umbrella. In Routledge Handbook of Persian Gulf Politics (pp. 492-505). Routledge.
  • Fulton, J. (2021). China between Iran and the Gulf monarchies. Middle East Policy, 28(3-4), 203-216.
  • Hafner-Burton, E. M., Kahler, M., & Montgomery, A. H. (2009). Network analysis for international relations. International organization, 63(3), 559-592.
  • Ignatius, D. (2023). How China is heralding the beginnings of a multipolar Middle East, The Washington Post, 2023/03/16.
  • John Hudson, Yasmeen Abutaleb and Dan Lamothe (2023—3-10), China Brokers Iran-Saudi Arabia Detente, Raising Eyebrows in Washington, The Washington Post, https://www.washingt onpost.com/national-security/2023/03/10/China-Saudi-Iran-deal .
  • Kantemnidis, D. (2016). Chaos theory and international relations (Doctoral dissertation, The Naval Postgraduate School).
  • Kroll, J. A. (1993). The complexity of interdependence. International Studies Quarterly, 37(3), 321-347.
  • Lillian Craig Harris (1993), China Considers the Middle East, I.B. Tauris,
  • Mahrough, F. (2023). Multiplex Network Regionalism; A Theoretical Model for Iran's Multi-Neighborhood Foreign Policy. Geopolitics Quarterly, 19(70), 281-315.
  • Mason, R. (2018). Challenged Hegemony: The United States, China, and Russia in the Persian Gulf by Steve A. Yetiv and Katerina Oskarsson. The Middle East Journal, 72(3), 529-530.
  • Niblock, T. (2020). China and the Middle East: A global strategy where the Middle East has a significant but limited place. Asian Journal of Middle Eastern and Islamic Studies, 14(4), 481-504.
  • Olimat, M. S. (2023). China and the Middle East: An Overview. Routledge Companion to China and the Middle East and North Africa, 9-24.
  • Orsini, A., Le Prestre, P., Haas, P. M., Brosig, M., Pattberg, P., Widerberg, O., ... & Chandler, D. (2020). Complex systems and international governance. International Studies Review, 22(4), 1008-1038.
  • Scobell, A., & Nader, A. (2016). China in the Middle East: the wary dragon. RAND corporation.
  • Simon, S. (2021). Israel and the Persian Gulf: A Source of Security or Conflict? Quincy Brief, 13.
  • The Global Security Initiative Concept Paper (2023-02-21). Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China, Retrieved from https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjbxw/202302/t20230221_11028348.html
  • The State Council (2016), China’s Arab Policy Paper, The State Council of Peoples Republic of Iran, Retrieved from https://english.www.gov.cn/archive/publications/2016/01/13/content_281475271412746.htm
  • World Bank, “Jobs for Shared Prosperity: Time for Action in the Middle East and North Africa”, http://wwwdsworldbankorg/external/default/WDSContrntServer/WDSP/IB/2013/04/12/000445729-20130412114115/Rendered/PDF/724690v40Fu100Prosperity0fu110book.pdf,2021-01-18. Also refer to https://www.worldbank.org/en/region/mena/publication/jobs-for-shared-prosperity-in-the-middle-east-and-north-africa#:~:text=publication-,Jobs%20for%20Shared%20Prospe rity%3A%20Time%20for%20Action%20in,Middle%20East%20and%20North%20Africa&text=This%20report%20focuses%20on%20jobs,women%20outside%20the%20labor%20force
  • Yitzhak Shichor (1977), The Middle Eastin China’s Foreign Policy 1949-1977, Cambridge University Press, 115.
  • 牛新春 (2021),想像与真相: 中国的中东政策,西亚非洲,第4 期,25-53. (نیو، شین چون (2021)، ظاهر و واقعیت سیاست خاورمیانه­ای چین، مجله غرب آسیا و آفریقا، شماره 4، 25-53).
  • 牛新春,李绍先 (2023),乘势而上:中国斡旋沙特伊朗复交及其影响,国际问题研究, 第3期,38-54. (نیو، شین چون و لی، شاوشین (2023)، از وضع مساعد استفاده کردن: میانجیگری چین برای از سرگیری روابط دیپلماتیک بین عربستان سعودی و ایران و تأثیر آن، مجله بررسی مسائل بین­الملل، شماره سوم، 38-54).
  • 肖宪著 (2016),当代中国—中东关系,中国书籍出版社(شیاو، شین جی (2016)، روابط معاصر چین-خاورمیانه، نشر کتاب چین).
  • 吴冰冰 (2022-12-10),中国和阿拉伯国家关系里程碑式发展,但仍需保持理性和审慎态度, 本文为文化纵横新媒体“国际观察”特稿,转自“文化纵横”公众号,访问:北京大学中东研究中心主任,北京大学阿拉伯语系主 (وو بینگ بینگ (2022)، روابط بین چین و کشورهای عربی نقطه عطفی در توسعه، اما همچنان نیاز به حفظ نگرش منطقی و محتاطانه دارد، مقاله ویژه «رصد بین‌المللی» پایگاه رسانه­ای جدید زون‌نگ فرهنگی، مصاحبه با مدیر گروه عربی دانشکده زبان­های خارجی دانشگاه پکن و مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه)

https://mp.weixin.qq.com/s/OWoKqLvjTZll_lw9-FL2HA

  • 秦天 (2022-12-09), 阿拉伯一大片:历史新方位和发展新阶段, 国际网, (چین تین (2022)، «منطقه بزرگی از عرب­ها»: موقعیت جدید تاریخی و مرحله جدیدی از توسعه، وبسایت شبکه بین­المللی)

 http://comment.cfisnet.com/2022/1209/1327062.html

  • 范鸿达(2023),全球安全倡议视域下的中国调解沙特伊朗关系观察,宁夏社会科学,第4期,92-98 (فن هونگدا (2023)، بررسی میانجیگری چین در روابط عربستان و ایران از دیدگاه ابتکار امنیت جهانی، مجله علوم اجتماعی نینگ شیا، شماره 4، 92-98)
  • 范鸿达(2023-07-20), 全球安全倡议视域下的中国调解沙特伊朗关系观察, 上海外国语大学中东研究所版权所有, [ (فن هونگدا (2023)، بررسی میانجیگری چین در روابط عربستان و ایران از دیدگاه ابتکار امنیت جهانی، موسسه مطالعات خاورمیانه، دانشگاه مطالعات بین­المللی شانگهای)

https://mideast. shisu.edu.cn/a3/2a/c3996a172842/page.htm

  • 牛新春 (2023), 拒绝伊朗,中东就不会有真正和平, 世界知识,第8期 , 70-71; (نیو شین چون (2023)، صلح واقعی در خاورمیانه با امتناع از ایران برقرار نخواهد شد، مجله دانش جهانی، شماره 8 ، 70-71)
  • 牛新春(2023- 04-18), 拒绝伊朗,中东就不会有真正和平, 中国现代国际关系研究院, (نیو شین چون (2023)، صلح واقعی در خاورمیانه با امتناع از ایران برقرار نخواهد شد، موسسه مطالعاتی روابط بین­الملل معاصر چین)

http://www.cicir.ac.cn/NEW/opinion.html?id=25657958-8ef1-402c-88b8-27ccd315c6e5