1
روابط بینالملل، معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران
2
هیأت علمی گروه جامعه شناسی سیاسی دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه السلام
چکیده
چین فرصتهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی خود را با رویکردی چندبعدی در منطقه غرب آسیا به عنوان یکی از کانونهای قدرت و ثروت پیگیری میکند. حضور مؤثر چین در غرب آسیا، موازنه جدیدی از قدرت را در مقابل مداخلات کشورهای غربی در مناسبات منطقهای شکل داده است. این پژوهش قصد دارد روابط و تعاملات چین در قبال ایران و عربستان در دو حوزه کلان اقتصادی_تجاری و امنیتی_سیاسی را مورد تطبیق و بررسی قرار دهد و این پرسش را مطرح میکند که با توجه به این روابط، چین چه رویکردی را در قبال ایران و عربستان اتخاذ نموده است؟ در جهت پاسخ به این پرسش، منافع و روابط چین در دو حوزه مذکور و در قبال ایران و عربستان مورد بررسی قرار گرفت. فرضیه مقاله این است که منافع اقتصادی، نظامی و سیاسی چین در غرب آسیا موجب در پیشگرفتن رویکردی میانجیگرانه و سیاست تنشزدایی از سوی چین در روابط ایران و عربستان به عنوان دو بازیگر کلیدی در منطقه گردیده است. یافتهها نشان داد که اگرچه رقابت ژئوپلیتیکی منطقهای بین ایران و عربستان در برههای کار را برای چین پیچیده میکرد، اما این کشور موفق گردیده در رویکرد خود نسبت به تحولات منطقه، به ویژه رقابت ایران و عربستان، تنشزدایی را در پیش گیرد و توازن برقرار سازد. در پژوهش پیش رو با تکیه بر روش تحلیل کیفی و با استفاده از اسناد و منابع کتابخانهای، به بررسی رویکرد چین در قبال ایران و عربستان پرداخته شده است.
جعفری ولدانی، اصغر و لیلا رحمتیپور (1393)، «فرهنگ استراتژیک و الگوی رفتاری چین در مدیریت بحرانهای بینالمللی (مطالعه موردی بحران سوریه)»، پژوهشهای راهبردی سیاست، 2(6)، 163-193.
جمشیدی، محمد و زکیه یزدانشناس (1401)، «دیپلماسی اقتصادی و راهبرد چین در تنظیم روابط با ایران و عربستان سعودی»، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 12(44)، 112-126.
حیدری، مریم (1402)، «سیاست خارجی چین در منطقه خاورمیانه، تمرکز بر دو کشور ایران و عربستان»، اولین همایش بینالمللی علوم سیاسی، حقوق و حوزههای دینی و مذهبی با رویکرد نگاهی به آینده.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال و مهدی فرازی (1390)، «موانع و فرصتهای گسترش نقش چین در خاورمیانه»،پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 4.
رضایی، مسعود و سعید وثوقی (1396)، «سنجشِ روابط دفاعیِ ایران و چین در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی»، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی شدن)، 7(24 )، 23-47.
رئیسینژاد، آرش (۱۳۹۹)، «نقشه چین برای جهان آینده»، دنیای اقتصاد، شماره 5109.
عظیمیفر، حسامالدین؛ محمدرضا اقارب پرست و سید مصطفی مدنی (1400)، «تاثیر سیاست خارجی چین بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیجفارس»، رهیافت انقلاب اسلامی، 15(57 )، 247-262.
Alidad, Mafinezam, & Aria, Mehrabi. (2008). Iran and Its Place among Nations. Westport, CT: Praeger, pages.
Andrew, Scobell & Alireza, Nader. (2016). China in the Middle East: The Wary Dragon. Washington: Rand Corporation, 25-26.
Brands, H. W. (1998). The World in a Word: The Rise and Fall of Détente. Rhetoric and Public Affairs, 1(1), 45–60.
Cengiz, S. (2020). Saudi foreign policy towards China in the Post-Arab uprisings era: a neo-classical realist approach. Asian Journal of Middle Eastern and Islamic Studies, 14(1), 51-67.
Chen, Aizhu. (2018). CNPC suspends investment in Iran’s South Pars after US pressure: sources. Reuters, https://reuters.com/article/amp/idUSKBN1OB0RU
Chen, D., & Han, W. (2019). Deepening Cooperation Between Saudi Arabia and China. King Abdullah Petroleum Studies and Research Center, 24.
Chu, Daye. (2019). Huawei to Help Saudi Arabia Become World’s Top 5G Country. Global Times, https://www.globaltimes.cn/content/1139737.shtml
Drezner, D. W. (2007). The New World Order. Foreign Affairs, 86(2), 34–46. http://www.jstor.org/stable/20032282
Energy Information Administration. (2022). What Countries Are the Top Producers and Consumers of Oil. https://www.eia.gov/tools/faqs/faq.php?id=709&t=6
Erdbrink, T. (2016). China Deepens Its Footprint in Iran After Lifting of Sanctions. The New York Times, 24.
(2023). Iran has overtaken Saudi Arabia as China’s top seaborne oil supplier in October, https://www.linkedin.com/posts/homayoun-falakshahi-10b60157_iran-saudiarabia-china-activity-7123676743835484162-KHfm
Farzad, Ramezani. (2023). China’s Multilateral Trade with Iran, Situation and 2023/24 Prospects. Silk Road Briefing, https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/07/10/chinas-multilateral-trade-with-iran-situation-and-2023-24-prospects/
Foley, S. (2023). Saudi Arabia's Relations with China. In Routledge Companion to China and the Middle East and North Africa (pp. 333-359). Routledge.
George, L. Simpson, Jr. (2010). Russian and Chinese Support for Tehran Iranian Reform and Stagnation. Middle East Quarterly 17 no. 2, 63–72.
Guy, Leung, Raymond, Li & Melissa, Low. (2011). Transitions in Chinas Oil Economy, 1990-2010. Eurasian Geography and Economics 52 no. 4, 483–500.
Harish, V. Pant. (2006). Saudi Arabia Woos China and India. Middle East Forum, https://dev.meforum.org/1019/saudiarabia-woos-China-and-india
Holmquist, E., & Englund, J. (2020). China and Iran–An Unequal Friendship. Swedish Defense Research Agency.
Iian, Macgillivray. (2018). Maturing Sino-Saudi Strategic Relations and Changing Dynamics in the Gulf. Global Change, Peace & Security 31, no.1, 61–80.
Jeff, Stein. (2014). Exclusive: CIA Helped Saudis in Secret Chinese Missile Deal. Newsweek, https://www.newsweek.com/exclusive-cia-helped-saudis-chinese-missile-deal-227283
Jonathan, Fulton. (2019). After Aramco Attacks, China’s Middle East Interests Are at Stake. Atlantic Council, https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/after-aramco-attacks-chinas-middle-east-interests-areat-stake/
John, W. Garver. (2008). China and Iran: Ancient Partners in a Post-Imperial World. Seattle: University of Washington Press, 28.
Lampton, D. M. (2014). China’s foreign policy. Great Decisions, 73–84. http://www.jstor.org/stable/43681117
Malla, M. W. (2022). China's Approach to the Iran‐Saudi Arabia Rivalry. Middle East Policy, 29(1), 25-40.
Michelle, Nichols. (2019). Saudi Arabia Defends Letter Backing China’s Xinjiang Policy. Reuters, https://www.reuters.com/article/amp/idUSKCN1UD36J
Moravcsik, A. (1993). Preferences and power in the European Community: A liberal intergovernmentalist approach. JCMS: Journal of Common Market Studies, 31(4), 473-524.
Moravcsik, A., & Schimmelfennig, F. (2009). Liberal intergovernmentalism. In a European integration theory, (pp. 67-90). UK: Oxford University Press.
New Delhi Times. (2019). China-Iran Deal: Strategic Implications. https://www.newdelhitimes.com/China-iran-deal-strategic-implications
Omidi, A. (2024). Iran's Geopolitical Capacities in the Connection and Synergy of the INSTC and BRI Corridors. In India’s Economic Corridor Initiatives (pp. 66-83). Routledge.
Pettigrew, W. A. (2019). Political Economy. In W. A. Pettigrew & D. Veevers (Eds.), The Corporation as a Protagonist in Global History, c. 15501750 (Vol. 16, pp. 43–67). Brill.
Phil, Mattingly, Zachary, Cohen & Jeremy, Herb. (2019). US Intel Shows Saudi Arabia Has Advanced Its Ballistic Missile Program. CNN, https://edition.cnn.com/2019/06/05/politics/us-intelligence-saudi-arabia-ballistic-missileChina/index.html
Shahrbanou, Tadjbakhsh. (2013). The Persian Gulf and Afghanistan: Iran and Saudi Arabia’s Rivalry Projected. PRIO, 36.
Sonnenfeldt, H. (1975). THE MEANING OF “DETENTE.” Naval War College Review, 28(1), 3–8.
Sun, D. (2017). China and the Middle East security governance in the new era. Contemporary Arab Affairs, 10(3), 354-371.
Teti, A., Xypolia, I., Sarnelli, V., Tsourapas, G., Lomazzi, V., & Abbott, P. (2017). Political Economy. In Political and Social Transformations in Egypt (pp. 85–92). Arab Transformations Project.
The Iran Primer. (2023). Iran Deepens Ties with China. https://iranprimer.usip.org/blog/2023/feb/15/president-raisi-visits-china
Knecht, & M. S. Weatherford. (2006). Public Opinion and Foreign Policy: The Stages of Presidential Decision Making. International Studies Quarterly, 50(3), 705–727.
(2023). China Imports from Saudi Arabia of Crude Oil, https://tradingeconomics.com/china/imports/saudi-arabia/crude-oil-petroleum-bituminous-minerals
Viola, Zhou. (2017). China Vows to Boost Ties with Saudi Arabia amid Growing Turm oil in Middle East. South China Morning Post, https://gbtimes.com/China-vows-to-deepen-support-for-saudi-arabia
Wang, X. Y., & Chen, B. (2023). World Power Trends and International Relations: Measuring Power with an Entropy-QAP Approach. Journal of Chinese Political Science, 1-25.
White, B. (1981). The Concept of Detente. Review of International Studies, 7(3), 165–171. http://www.jstor.org/stable/20096917
Wu, B. (2021). China and New Middle East. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 23(3), 443-457.
Yazdani, E., & Zeng, J. (2023). A New Phase in Sino-Iranian Relations: 25-year Comprehensive Strategic Partnership. International Journal of Law and Politics Studies, 5(5), 26-42.
