1
دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2
استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
3
کارشناسی ارشد روابط بین الملل دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
چکیده
تنش در روابط ایران و عربستان بهعنوان دو کشور مهم، تاثیرگذار و جهتدهنده به اکثریت تحولات خاورمیانه، علاوه بر پیامدهای منطقهای، موضوعی مورد توجه در رویدادهای نظام بینالملل بوده است؛ بنبست آزاردهندهای که پس از کش و قوسهای فراوان و آسیبهای آن در ابعاد مختلف از جمله خسارات امنیتی بر خاورمیانه، رو به بهبود نهاده است. بر همین اساس مقاله پیش رو در صدد است تا عوامل جهتدهنده به این همگرایی را بررسی کند. سوالی که مطرح میشود این است که عادیسازی روابط ایران و عربستان سعودی تحت تأثیر کدام عوامل صورت گرفته است؟ با وجود آنکه اکثر کارشناسان تنها ابعاد محدودی از جمله سیاستهای نوین عربستان و به طور مشخص اقتصادی یا تغییر دولت در ایران را بهعنوان عوامل عادی شدن روابط ایران و عربستان سعودی ذکر کردهاند اما از نگارندگان فرض ارائه شده دلیل کارآمدی در این موضوع نبوده و فرضیه پژوهش به این صورت طراحی شده که تنش در روابط ایران و عربستان با تأثیر از ابعادی مانند قرائت جدید از ایدئولوژی حاکم بر دو کشور، ایماژهای نخبگان جدید روی کار آمده و همچنین مشوقها و نقش موثر و مثبت بازیگران منطقهای و فرا منطقهای تنشزدا در جهت بهبود فضای واگرایی گذشته تغییر رویه داده است. پژوهش حاضر در چارچوب رهیافت بلوغ منازعه زارتمن و به روش اسنادی و با استفاده از منابع کتابخانهای و اینترنتی صورت گرفته است
بیات، جلیل، و اسلامی، محسن(1397). ایران-عربستان؛ طرح الگوی تنشزدایی با محوری مناقشات منطقهای. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 8(28)، 185-167.
جاگرسگوک، اندرس؛ شولز، مایکل، و سواین، آشوک(1400). امنیت در خاورمیانه. ترجمه علی آدمی و مبین کرباسی. تهران: انتشارات ابرار معاصر.
خسروی باباناری، ملک تاج(1396). رویکرد سیاست خارجی دولت یازدهم نسبت به نظم و امنیت منطقه خاورمیانه. مطالعات روابط بین الملل، 10(39)، 58-31.
دهشیری، محمدرضا، و حسینی، سیدمحمدحسین(1395). ژئوپلیتیک منطقه و روابط ایران و عربستان. روابط خارجی، 8(1)، 143-111.
زیبایی، مختار؛ خسروی، زینب، و نصری، زنیره(1401). دلایل استمرار بحران در روابط ایران و آمریکا بر اساس نظریه بلوغ منازعه زارتمن. مطالعات فرهنگ دیپلماسی، 1(2)،44-23.
شکوهی، سعید(1395). نقش برداشتهای نخبگان در تنش میان ایران و عربستان سعودی. سیاست جهانی، 4(5)، 63-39.
صابرفرد، علیرضا، و کبیری، حسن(1398). مؤلفههای بحرانزا در روابط ایران و عربستان (2017-2000). مطالعات سیاسی جهان اسلام، 8(2)،147-127.
صادقی، حسین، و احمدبان، حسن(1389). عربستان سعودی؛ از هژمونی نفتی تا رهبری منطقهای. روابط خارجی، 2(3)، 170-137.
غلامی، بهادر، و یاری، احسان(1397). قلمروگستری عربستان سعودی و تهدیدات منطقهای آن با تأکید بر جمهوری اسلامی ایران. آفاق امنیت، 11(39)، 190-165.
قربانینژاد، ریباز؛ حافظنیا، محمدرضا؛ احمدیپور، زهرا، و قوام، عبدالعلی(1393). بررسی مفهوم منازعه در نظریههای روابط بینالملل و ژئوپلیتیک. راهبرد، 23(70)، 291-265.
کولایی، الهه، و سلطانینژاد محمد(1393). مذاکرات هستهای و منازعه ایران و آمریکا: کنکاشی در نظریه بلوغ منازعه. روابط خارجی، 6(4)، 125-97.
منصوری مقدم، محمد(1394). تحولات منطقهای و سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال جمهوری اسلامی ایران (2012-1991). تهران: انتشارات دبیزش.
موسوی دهموردی، محمد(1395). تاریخچه روابط ایران و عربستان سعودی از زمان رضاشاه تا کنون (چرخه رقابت و تقابل). مطالعات فرهنگی و سیاسی خلیج فارس، 3(9)، 93-71.
نادری، عباس؛ احمدیان، قدرت، و دانشنیا، فرهاد(1400). زمینههای بازآفرینی بحران در روابط ایران و عربستان سعودی. پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، 10(2)، 321-295.
نادری، مسعود، و تاجیک، هادی(1398). سناریوهای راهبردی روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در افق 2030 میلادی. آینده پژوهی دفاعی، 3(11)، 28-7.
Aprillia, A. & Prasodjo, H. (2023). Analysis of Iran's Reasons for Normalizing Diplomatic Relations with Saudi Arabia in 2023, Indonesian Journal of Interdisciplinary Islamic Studies, 6(1), 55-70.
Azizi, H. (2021). Convergence and Continuity – Iran’s Regional Policy Under the Raisi Presidency, https://www.fes.de.
Bibi, F. (2018). Iran-Saudi Relations: From Rivalry to Nowhere, Global Social Sciences Review (GSSR), 3(4), 49-67.
Bilal, M. Begum, S. & Farooq, A. (2024). Iran-Saudi Arabia Rapprochement and China’s Role in Regional Politics, journal of Research in Social Sciences, 12(1), 118-134.
Cano-Holguín, N. & Jiménez-Osorio, J. (2021). How to Understand the End of Conflict? Addressing a Theoretical Context from Zartman’s Theory and a “Three-Dimensional” View, revista científica anfibios, 4(1),113-118.
Ekhtiari Amiri, R. & Ku Samsu, K.S. (2011) Role of Political Elites in Saudi Economic Cooperation, International Journal of Humanities and Social Iran Science, 1(12), 107-116.
Erdoğan, A. (2022). Saudi foreign policy doctrine post‐2011: The Iranian factor and balance of threat, digest of Middle East studies, 31(3), 1-19.
Gause, F.G. (2013). Iran’s Incoming President and the New Middle East Cold War, https://www.brookings.edu.
Gillani, SH.H. (2024). The Prospects of Normalization and Strengthening of Iran-Saudi Relations and its Implications for the USA, Pakistan Review of Social Sciences (PRSS), 5(1), 33-39.
Karim, U. (2017). The Evolution of Saudi Foreign Policy and the Role of Decision-making Processes and Actors, The International Spectator, 52(2), 71-88.
Nakhavali, M. (2022). Iran-Saudi Arabia Rivalry After the Islamic Revolution of Iran, Doctoral dissertation of the Faculty of Political Sciences, University of Belgrade.
Podrezov, M. (2023), Iran and Saudi Arabia: A New Détente?, Asia and Africa today journal, 46(11), 48-55.
Podrezov, M.A. (2023). Do Shia-Sunni Tensions Affect Iranian-Saudi Relations?, Concept Philosophy Religion Culture, 7(2), 50-62.
Sadeghi, H. & Ahmadi H. (2011). Iran- Saudi Relations: Past Pattern, Future Outlook, Iranian Review of Foreign Affairs, 1(4), 115-148.
Weddington, D. (2017). Rivalry in the Middle East: The History of Saudi-Iranian Relations and its Implications on American Foreign Policy, MSU Graduate Theses, https://bearworks.missouristate.edu.
Zartman, W. (2008). Ripeness: The Importance of Timing in Negotiation and Conflict Resolution, E-International Relations, December 8, at: https://www.e-ir.info/2008/12/20/ripeness-the-importance-of-timing-in-negotiation-and-conflict-resolution/
Zartman, William • 1988. Alternative Attempts at Crisis Management: Concepts and Processes, in Gilbert R. Winham, ed, New Issues in International Crisis Management, Co: WeEstview.
