1
گروه روابط بینالملل، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز،ایران
2
دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی. اهواز. ایران.
3
گروه جامعه شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز ،اهواز، ایران
4
گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
با گذشت دو دهه از زمان سقوط حکومت صدام حسین در سال 2003 در عراق، جامعه مدنی در این کشور سمت و سوی جدیدی در پیش گرفته است. با این حال مقتضیات خاص جامعه مدنی در عراق بر پایه متغیرهای تاثیرگذاری همچون رانتیر بودن مناسبات اقتصاد سیاسی، شکاف مذهبی و قومی و فعالیت بازیگران خارجی در ارتباط با فضای سیاسی و نخبگان باعث شده که از سویی با برخی منافع جمهوری اسلامی ایران در عراق همسو و از سویی با برخی اهداف ایران متعارض و ناهمخوان باشد. سوال اصلی مقاله حاضر این است که وضعیت کنونی جامعه مدنی در عراق چه نسبتی با منافع ملی جمهوری اسلامی ایران در این کشور دارد؟ فرضیه اصلی مقاله نیز این است که به رغم ضعف نسبی جامعه مدنی عراق، عدم استقلال نسبی آن از دولت و جریانات سیاسی که پیامد مستقیم مناسبات رانتیری اقتصادی و سیاسی است و تداوم برخی شکافهای دینی و قومی، جهتگیری کلی آن به سوی «عراقی شدن» و «ملیگرایی» است. به همین سبب با تبلیغاتی که ایران را دارای نفوذ گسترده در عراق معرفی کنند، زاویه دارد. مبنای جمعآوری و تحلیل دادهها در مقاله حاضر با اتکا بر ارائه پرسشنامه به فعالان جامعه مدنی عراق بوده است
ابوخلیل، اسد(1391). نقش احزاب سیاسی در تحولآفرینی و فرایند دموکراتیک شدن در جهان عرب؛ در: جامعه مدنی و دوکراسی در خاورمیانه. به کوشش جان اسپوزیتو، مهران کامروا و جان واتربوری. ترجمه محمدتقی دلفروز. تهران: فرهنگ جاوید.
بستانی، احمد(1401). چندفرهنگیگرایی در خاورمیانه: طرح مسئله. مطالعات خاورمیانه، 29(4)، 29-36.
پرتو، امین(1398). تلاشها برای محدود کردن حضور جمهوری اسلامی ایران در سوریه، عراق و یمن. ماهنامه دیدهبان امنیت ملی، مرداد ماه، 88، 95-100.
پرتو، امین(1401). بنبست سیاسی در عراق و بحران وحدت در میان شیعیان. ماهنامه دیدهبان امنیت ملی، مهر ماه، 126.
خدوری، مجید(1374). گرایشهای سیاسی در جهان عرب. ترجمه عبدالرحمن عالم. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
الخلیل، سمیر(1370). جمهوری وحشت: سیاست عراق امروز. ترجمه احمد تدین. تهران: طرح نو.
درج، حمید(1401). سیاست استراتژیک جمهوری اسلامی ایران برای شکست داعش در سوریه و عراق. مطالعات خاورمیانه، 29(2).
شرابی، هشام(1368). روشنفکران عرب و غرب. ترجمه عبدالرحمن عالم. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
شرابی، هشام(1387). سیاست، نظریه و جهان عرب: نگاه انتقادی. ترجمه مرتضی بحرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
صفوت، نجدت فتحی(1367). فراماسونری در جهان عرب. ترجمه یوسف عزیزیبنیطرف. تهران: نشر نو.
کسائیزاده، فاطمه(1396). عراق جدید حزب الدعوه از اعتراض تا اقتدار. تهران: نگاه معاصر.
گاس، گریگوری(1386). سیاست بینالملل در منطقه خلیجفارس. ترجمه امین روانبد. روابط بینالمللی خاورمیانه. به کوشش لوئیس فاست، زیر نظر احمد سلطانینژاد. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
گروه مطالعات بینالملل(1398). تحلیل روندشناسانه ناآرامیهای گسترده در عراق. ماهنامه دیدهبان امنیت ملی، آبان ماه، 91، 131-136.
محمدعلیپور، فریده، و حداد زند، شیرین(1400). شورای امنیت سازمان ملل متحد و جایگاه زنان در فرایند صلحسازی، مطالعه موردی عراق. مطالعات خاورمیانه، 28(4)، 100-120.
نورتون، آگوستوس ریچارد(1386). معمای اصلاحات سیاسی در خاورمیانه. ترجمه علی گلمحمدی. روابط بینالمللی خاورمیانه. به کوشش لوئیس فاست، زیر نظر احمد سلطانینژاد. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
واتربوری، جان(1391). دموکراسی بدون دموکراتها: نیروهای بالقوه ایجاد فضای باز سیاسی در خاورمیانه. جامعه مدنی و دموکراسی در خاورمیانه. به کوشش جان اسپوزیتو، مهران کامروا و جان واتربوری. ترجمه محمدتقی دلفروز. تهران: فرهنگ جاوید.)
هادسون، مایکل.س(1386). ایالات متحده در خاورمیانه. ترجمه کمال سروریان. روابط بینالمللی خاورمیانه. به کوشش لوئیس فاست، زیر نظر احمد سلطانینژاد. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
Ali, Z. (2021). From Recognition to Redistribution? Protest Movements in Iraq in the Age of ‘New Civil Society’. Journal of Intervention and Statebuilding, 15(4). doi: 10.1080/17502977.2021.1886794.
Armajani, J. (2020). Shia Islam and Politics: Iran, Iraq, and Lebanon. Lanham: Lexington Books.
Humadi, Z. (1994). Civil Society Under the Ba'th in Iraq. in: Jillian Schwedler (editor). Toward Civil Society in the Middle East: A Primer. London: Lynne Rienner Publishers.
Hussein, J.M.A, & Moniruzzaman, MD. (2024). Civil societyoganisations in Iraqi Kurdistan: an analysis of challenges. Asian Affairs, 55(2), doi: 10.1080/03068374.2024.2386133.
Moore, J, & Ganzeveld, A. (2024). The leadership and purpose of Iraq’s popular mobilization forces. Institute Study of War, available at: https://www.understandingwar.org/backgrounder/leadership-and-purpose-iraq%E2%80%99s-popular-mobilization-forces
Kadhum, O. (2019). Assessing co-development projects for civil society building in Iraq: the case of the Iraqi diaspora and Swedish institutions following the 2003 intervention in Iraq. British Journal of Middle Eastern Studies, 46(2). Doi: 10.1080/13530194.2019.1569302.
Mühlberger, W. (2023). Iraq’s Quest for a Social Contract: An Approach to Promoting Social Cohesion and State Resilience. Bonn: DOS DISCUSSION PAPER of German Institute of Development and Sustainibility.
کسائی زاده,فاطمه , کریمی فرد,حسین , حسین زاده,علی حسین و نجف پور,سارا . (1403). جامعه مدنی عراق و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران: همسوییها و تعارضات. مطالعات خاورمیانه, 31(3), 53-69.
MLA
کسائی زاده,فاطمه , , کریمی فرد,حسین , , حسین زاده,علی حسین , و نجف پور,سارا . "جامعه مدنی عراق و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران: همسوییها و تعارضات", مطالعات خاورمیانه, 31, 3, 1403, 53-69.
HARVARD
کسائی زاده فاطمه, کریمی فرد حسین, حسین زاده علی حسین, نجف پور سارا. (1403). 'جامعه مدنی عراق و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران: همسوییها و تعارضات', مطالعات خاورمیانه, 31(3), pp. 53-69.
CHICAGO
فاطمه کسائی زاده, حسین کریمی فرد, علی حسین حسین زاده و سارا نجف پور, "جامعه مدنی عراق و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران: همسوییها و تعارضات," مطالعات خاورمیانه, 31 3 (1403): 53-69,
VANCOUVER
کسائی زاده فاطمه, کریمی فرد حسین, حسین زاده علی حسین, نجف پور سارا. جامعه مدنی عراق و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران: همسوییها و تعارضات. مطالعات خاورمیانه. 1403;31(3):53-69.
