مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

تاثیر اصلاحات اقتصادی چشم‌انداز 2030 بر آزادی سیاسی در عربستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مطالعات منطقه ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران
2 گروه مطالعات منطقه‌ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران
چکیده
عربستان سعودی برای فاصله گرفتن از اقتصاد نفتی اقدام به تدوین چشم‌انداز 2030 نمود که در آن برنامه‌‌هایی برای ایجاد تحول در همه بخش‌های کشور از جمله اقتصاد ارائه شده ‌است. اکنون پرسش اصلی این است که اصلاحات اقتصادی که در قالب چشم‌انداز ۲۰۳۰ انجام می‌شود، چه تاثیری بر آزادی‌های سیاسی در عربستان گذاشته است. برای پاسخ به سوال فوق، با استفاده از چارچوب مفهو‌می ‌گذار دموکراتیک، دولت رانتیر و معامله اقتدارگرا و با اتخاذ روش کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی، محرکه‌های اصلی گرایش دولت سعودی به تدوین چنین سندی مورد بررسی قرار گرفته و سپس تاثیر چشم‌انداز مذکور را بر آزادی‌های سیاسی و اجتماعی مورد بحث قرار می‌دهیم. به طور خلاصه می‌توان گفت هرچند در راستای تحقق این چشم‌انداز، دولت متعهد به شفافیت، پاسخگویی و مشارکت بیشتر شهروندان و باز کردن فضاهای اقتصادی و اجتماعی بیشتری شده، اما با توجه به اینکه حکومت سعودی همچنان با مشی اقتدارگرایانه به تمرکز قدرت در دست نخبگان مورد نظر خود و سرکوب شدید مخالفان ادامه داده، مشخص است که اهداف چشم‌انداز 2030، در واقع نه برای ایجاد تغییری شگرف در وضعیت اجتماعی-مدنی، دموکراسی و نه حتی معیشت مردم این کشور، بلکه برای تحکیم انحصار قدرت و مشروعیت ‌بخشی به خاندان پادشاهی (اما به شکلی متفاوت) تدوین شده‌اند. در مجموع، اصلاحات اقتصادی بن‌سلمانی، موجب افزایش تمرکز قدرت در دست آل‌سعود شده، لکن می‌تواند تغییرات اجتماعی ناخواسته‌ای را به همراه بیاورد که در درازمدت تهدیدی برای ثبات حکومت آل‌سعود باشد
کلیدواژه‌ها

  • آقایی، سید داود(1394). سیاست و حکومت در عربستان سعودی. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
  • اختیاری امیری، رضا، و دهرویه، عباس(1397). تبیین توسعه نامتقارن سیاسی-اقتصادی عربستان در سند چشم‌انداز 2030. فصلنامه روابط خارجی، ۱۰(۳۸)، 229-258.

dor:20.1001.1.20085419.1397.10.2.8.8

  • اختیاری امیری، رضا، و دهرویه، عباس(1400). چالش‌های داخلی عربستان در پیشبرد سند چشمانداز 2030 در چارچوب نظریه دولت توسعه‌ای. فصلنامه روابط خارجی، ۱۳(۱)، 113-146.

dor:20.1001.1.20085419.1400.13.1.4.3

  • الیوت هاوس، کارن(1394). درباره عربستان سعودی: مردم، گذشته، دین، خطوط گسست و آینده. ترجمه مرتضی رجایی خراسانی و فاطمه‌مهسا کاراموزیان. تهران: رجایی خراسانی.
  • برزگر، ابراهیم؛ خرمشاد، محمدباقر؛ رهبر، عباسعلی، و عالیشاهی، عبدالرضا(1399). چالش‌های توسعه سیاسی در عربستان سعودی در دوران بن‌سلمان با تاکید بر مدل برنارد کریک. فصلنامه مطالعات بین‌المللی، ۱۷(۴)، 67-86.

doi:10.22034/isj.2021.270705.1365

  • پیروز، مجید؛ حسینی بهشتی، سید علیرضا؛ غفاری، مسعود، و مومنی، فرشاد(1399). موانع نهادینگی احزاب سیاسی در نظام‌های شبه دموکراتیک. دوفصلنامه پژوهش سیاست نظری، 295-325. جدید(۳۲).
  • خوبی‌نژاد، محمدباقر؛ جریده، جواد، و افتخاری، کریم(1401). ارزیابی آینده ثبات سیاسی عربستان از منظر شاخص‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حکمرانی خوب. فصلنامه مطالعات سیاسی بین‌الملل، ۲(۳، پیاپی 4)، 37-55.
  • دیپلماسی اقتصادی عربستان(1401). مدیریت اقتصاد کلان و آینده‌پژوهی. تهران: مرکز پژوهش‌های اتاق ایران.
  • سردارنیا، خلیل‌الله، و انصاری، علیرضا(1395). تحلیل گذار دموکراتیک در کویت از دهه 1990 به این‌سو. پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، 5(1)، 56-79.

doi:10.22067/jipr. v5i1.58023

  • قنبرلو، عبدالله(1396). تحولات اقتصادی و ثبات سیاسی در عربستان سعودی. فصلنامه مطالعات راهبردی، ۲۰(۷۵)، 33-56.

dor:20.1001.1.17350727.1396.20.75.2.4

  • لیسی، رابرت(1397). عربستان از درون. ترجمه محمدعلی عسگری. تهران: کویر.
  • مسعودنیا، حسین، و شیخ‌محمودی، پیمان(1402). اقتصاد سیاسی نفت و اثرات اقتصادی و سیاسی آن بر عربستان سعودی. مطالعات سیاسی بین‌النهرین، ۲(۲)، 211-247.

doi:10.22126/mps.2023.9340.1020

https://www.tandfonline.com/action/showCitFormats?doi=10.1080/03068374.2019.1636512

  • Ulrichsen, K. C. (2016, June 1). The Politics of Economic Reform in Arab Gulf States, Baker Institute for Public Policy, https://www.bakerinstitute.org/research/economic-reform-arab-gulf
  • Winarni, L. and Permena, A. P (2022). Saudi Vision 2030 and the Challenge of Competitive
  • Identity Transformation in Saudi Arabia, journal of Islamic World and Politics, 6(1)
  • World Bank. (2020). Retrieved from Saudi Arabia data: https://data.worldbank.org /
  • سیاق(1402). بازیابی در دی 1402، از آل سعود محمد الغامدی را به دلیل انتقاد از دولت در شبکه‌های اجتماعی به اعدام محکوم کرد:

https://syaaq.com/26724/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A7%D9%85%D8%AF%DB%8C/