این پژوهش به تحلیل دیالکتیک پیچیده میان حکومت و جامعه در افغانستان طی دو دوره متمایز (2021-2001) می‌پردازد. با سقوط رژیم طالبان و تلاش برای ایجاد یک حکومت دموکراتیک با حمایت بین‌المللی، افغانستان تحولات بنیادین سیاسی و اجتماعی را تجربه کرد. این فرآیند به دنبال بازگشت طالبان در سال 2021، که نقطه عطف جدیدی در تاریخ معاصر این کشور محسوب می‌شود، با چالش‌های جدی مواجه شد و تأثیرات عمیقی بر دیالکتیک حکومت و جامعه گذاشت. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری رابینسون و عجم اوغلو در کتاب (راه باریک آزادی) به تأثیر دیالکتیک میان حکومت و جامعه بر شکل‌گیری و ویژگی‌های دولت (لویاتان) در افغانستان تمرکز دارد. سؤال تحقیق نیز این است که دیالکتیک میان حکومت و جامعه طی سال‌های 2001 تا 2021 چگونه بر مشخصه‌های دولت تأثیر گذاشته است؟این تحقیق مبتنی بر روش تحلیل کیفی داده‌ها از منابع می باشد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هر دو حکومت حامد کرزی و اشرف غنی در مدیریت روابط میان حکومت و جامعه با چالش‌های متعددی مواجه بودند. به ویژه، نوع دولت در دوران حامد کرزی به شکل «غایب» و در دوران اشرف غنی به صورت «استبدادی و کاغذی» نمود یافت. این وضعیت نشان‌دهنده ضعف‌های ساختاری و عدم مشارکت مؤثر اجتماعی در فرآیند سیاسی افغانستان است که به تضعیف هویت و کارآمدی دولت منجر گردید.