مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

ارزیابی تغییرات کاربری اراضی و تغییرات اقلیمی بر تنش‌های هیدروپلیتیکی در خاورمیانه ( مطالعه موردی : حوضه فرامرزی هیرمند/هلمند)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 Iran, Tehran, Department of Water Engineering, College of Aburaihan, University of Tehran
2 پردیس ابوریحان دانشگاه تهران
3 Department of Civil and Environmental Engineering; Tarbiat Modares University; Tehran; Iran
4 گروه عمران؛ دانشگاه سیستان و بلوچستان؛ زاهدان؛ ایران
چکیده
حوضه آبریز فرامرزی هیرمند، به عنوان یک سامانه آبی درهم‌تنیده فرامرزی، طی دهه‌های اخیر به صحنه تقابل چالش‌های زیست‌محیطی، سیاسی و اجتماعی مبدل گشته است. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات کاربری اراضی و تغییرات اقلیمی بر الگوهای تخصیص آب و تنش‌های هیدروپلیتیکی در این حوضه انجام گردیده است. از همین رو در این مطالعه بررسی تغییرات کاربری اراضی برای سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴ و ۲۰۱۲ انجام شد. در گام بعد، به منظور درک تعاملات پیچیده بین مؤلفه‌های هیدرولوژیکی، اقلیمی، اقتصادی-اجتماعی، حوضه بالادست در قالب دو زیرسیستم هیدرولوژی و اقتصادی-اجتماعی با نرم افزار ونسیم شبیه‌سازی گردید. همچنین جهت بررسی تغییرات اقلیمی، داده‌ها سری CMIP6 تحت سه سناریو انتشار‌SSP1-2.6 ، SSP2-4.5 وSSP5-8.5 برای دوره ۲۰۲۱-۲۰۵۰ به مدل وارد شدند. نتایج بررسی تغییرات کاربری اراضی حاکی از آن است که در دوره‌های ۲۰۱۲-۲۰۲۰ و ۲۰۲۰-۲۰۲۴ تغییرات گسترده‌ای به‌ویژه در اطراف سدهای کجکی و کمال‌خان، عمدتاً ناشی از گسترش کشاورزی و انحراف آب به شوره زار گودزره در افغانستان شناسایی گردید. نتایج شبیه‌سازی تغییرات اقلیمی نیز حاکی از کاهش بین ۱۰ تا ۲۱ درصدی رواناب سالانه ورودی به سیستان در دوره آینده‌ نزدیک (۲۰۲۱-۲۰۵۰) نسبت به دوره پایه می‌باشد. روی هم رفته پژوهش تاکید دارد که تغییرات اقلیمی و مداخلات انسانی اعم از توسعه زیرساخت‌های هیدرولیکی و تغییرات کاربری اراضی همراه با افزایش تقاضای آب ناشی از رشد اقتصادی-اجتماعی در بالادست نظام هیدروپلیتیک حوضه را به سمت تنش بیشتر سوق می‌دهد.
کلیدواژه‌ها