مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

تغییرات اقلیمی و آینده دیپلماسی اقلیم خاورمیانه سناریوهای پیش‌روی ایران با رویکرد وُروس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری تخصصی جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی رابطه میان تغییرات اقلیمی و دیپلماسی آب در خاورمیانه و پیامدهای آن برای ایران انجام شده است. خشکسالی‌های مکرر، کاهش بارندگی و افزایش دما فشار قابل توجهی بر منابع آب تجدیدپذیر وارد کرده و مدیریت این منابع را پیچیده کرده است. ایران به عنوان کشوری با رودخانه‌های فرامرزی مهم، از جمله هیرمند، دجله–فرات و ارس، نیازمند رویکردی آینده‌نگر برای سیاست‌گذاری آبی است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش آینده‌پژوهی وُروس و چارچوب فرآیند سه‌مرحله‌ای آن شامل تحلیل، تفسیر و چشم‌اندازسازی، روندهای کلان، محرک‌های اصلی و عدم قطعیت‌های مؤثر بر دیپلماسی آب منطقه را شناسایی می‌کند. داده‌ها از طریق اسکن محیطی، تحلیل رقابتی و مرور منابع علمی، گزارش‌های بین‌المللی و شاخص‌های محیطی جمع‌آوری شده است. نتایج پژوهش، چهار سناریوی محتمل برای آینده دیپلماسی آب ایران را ترسیم می‌کند: همکاری پایدار، ادامه وضع موجود، تشدید تعارض و تحول اقلیمی. یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییر اقلیم علاوه بر تهدید امنیت آبی، می‌تواند فرصتی برای همکاری منطقه‌ای، توسعه فناوری‌های تاب‌آور اقلیمی و نوآوری در حکمرانی آب فراهم آورد، مشروط بر آن‌که ایران چارچوب‌های قانونی، سیاست‌های چندجانبه و سازوکارهای همکاری مستحکم ایجاد کند. این پژوهش بر اهمیت برنامه‌ریزی استراتژیک مبتنی بر آینده‌پژوهی برای مدیریت منابع آب و کاهش تنش‌های فرامرزی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها