مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

بررسی تاثیرات تروریسم بر امنیت خاورمیانه و شمال آفریقا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه ژئوپلیتیک مرکز مطالعات آفریقا، دانشگاه تربیت مدرس، ایران، تهران.
10.22034/mesj.2026.567305.1408
چکیده
منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) از دیرباز کانون چالش‌های امنیتی پیچیده بوده است؛ با این حال، در دهه‌های اخیر تروریسم به عاملی تعیین‌کننده در تشدید بی‌ثباتی ساختاری این حوزه تبدیل شده است. این پدیده نه چالشی حاشیه‌ای، بلکه نیرویی استراتژیک است که کارکرد دولت‌ها را در سطوح بنیادین آسیب می‌زند؛ درک آن مستلزم فراتر رفتن از اقدامات نظامی و توجه به هم‌افزایی مخرب میان شکنندگی نهادی دولت‌ها و استراتژی‌های گروه‌های تروریستی است. این پژوهش با هدف واکاوی این رابطه متقابل، با روش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای اسنادی و مرور نظام‌مند ادبیات مرتبط با تروریسم، شکنندگی دولت‌ها و ژئوپلیتیک منطقه، تأثیرات چندوجهی تروریسم بر ساختارهای امنیتی، سیاسی و اقتصادی منطقه را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد پیامدهای تروریسم دوگانه و درهم‌تنیده‌اند. از منظر سیاسی، تروریسم بحران مشروعیت دولت‌ها را دامن می‌زند؛ انحصار مشروع خشونت را تضعیف، اعتماد بین‌المللی را مخدوش می‌کند و دولت‌ها را به تخصیص منابع نامتناسب به بخش امنیتی واداشته، کارآمدی نهادی در خدمات توسعه‌ای را مختل و شکاف دولت–جامعه را عمیق‌تر می‌سازد. از منظر اقتصادی، تروریسم رشد بخش‌های حیاتی و غیرنفتی را هدف گرفته و به رکود می‌انجامد؛ با افزایش ریسک ژئوپلیتیکی، فرار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را تشدید و بی‌ثباتی را به همسایگان سرایت می‌دهد و رکود ناشی از ناامنی، چرخه جذب نیرو توسط شبکه‌های تروریستی را تقویت می‌کند. نتیجه آنکه تروریسم در منطقه تعاملی مخرب با شکنندگی دولت‌ها برقرار کرده است؛ استقرار امنیت پایدار نیازمند استراتژی‌هایی جامع است که همزمان ظرفیت‌های کارکردی دولت را ترمیم و تنوع و ثبات اقتصادی را ایجاد کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Impact of Terrorism on Security in North Africa

نویسنده English

majid rasouli
Assistant Professor, Department of Geopolitics, Center for African Studies, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

The Middle East and North Africa region has long represented a persistent epicenter of complex and evolving security challenges; however, in recent decades, terrorism has become a decisive catalyst intensifying structural instability across this landscape. Rather than remaining a peripheral issue, terrorism functions as an active strategic force undermining state capabilities at foundational levels. Comprehending regional dynamics necessitates looking beyond conventional military countermeasures to examine the destructive synergy between institutional state fragility and extremist strategies. Designed to scrutinize this reciprocal interaction, this study employs a qualitative methodology grounded in documentary content analysis and a systematic literature review concerning terrorism, state fragility, and regional geopolitics to evaluate multifaceted impacts on MENA security, political, and economic structures. Findings reveal that the ramifications of terrorism are inherently twofold and intertwined. Politically, terrorism fuels crises of state legitimacy by subverting the monopoly on the legitimate use of violence and undermining international credibility; consequently, governments reallocate disproportionate resources toward security sectors, disrupting institutional efficiency in developmental service delivery and deepening state–society fractures. Economically, terrorism targets non-oil sectors, driving stagnation, elevating geopolitical risk, accelerating foreign direct investment flight, and generating regional spillover effects. Crucially, economic distress creates fertile ground for radical organizations, reinforcing recruitment cycles across extremist networks. In conclusion, terrorism has established a mutually reinforcing relationship with state fragility across the region. Achieving sustainable security therefore requires adopting comprehensive strategic frameworks that simultaneously restore functional state capacities and foster economic diversification, ultimately eroding the underlying structural incentives that continually facilitate extremist mobilization and recruitment.

کلیدواژه‌ها English

terrorism
Middle East
Africa