مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

اقتصاد سیاسی درون گرایی در جمهوری اسلامی ایران 1358-1398 دولت مانتیکوری، تحریم و پیامدهای اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کاندیدای دکترای علوم سیاسی ، دانشگاه تهران. تهران. ایران
چکیده
بررسی اسناد بالادستی سیاست­گذاری اقتصادی در ایران پس از انقلاب همچون سیاست ­های کلی برنامه ­های توسعه و سند اقتصاد مقاومتی نشان می ­دهد جهت دستیابی به رشد اقتصادی بالا و پایدار، راهبرد برون­ گرایی اقتصادی در چارچوب حمایت همه ­جانبه و هدفمند از صادرات کالا و خدمات، توسعه سرمایه ­گذاری از طریق جذب منابع و سرمایه ­های خارجی و گسترش همکاری­ های تجاری از محورهای کلیدی سیاست­گذاری کلان اقتصادی می ­باشد. در عین حال بررسی شاخص­ های اقتصاد ایران طی سال­ های 1358 تا 1398 در این حوزه و مقایسه آن با تحولات اقتصاد جهانی نشان می ­دهد اقتصاد ایران طی این دوره یک اقتصاد درون ­گرا است. پرسش اصلی در مقاله حاضر این است که چرا اقتصاد ایران پس از انقلاب بر خلاف اسناد بالادستی سیاست­گذاری اقتصادی یک اقتصاد درون­ گرا است؟ فرضیه مقاله حاضر بر مبنای رویکرد نهادگرایی تاریخی این است که ماهیت مانتیکوری (مرکب و متعارض) دولت در ایده سازنده، ساختار و کارویژه ­های آن عامل شکل­ گیری اقتصاد درون­ گرا می ­باشد. بر این مبنا دولت در ایران پس از انقلاب دو دسته کارویژه ­های توسعه­ ای و فراسرزمینی بر عهده داشته است که در نتیجه غلبه کارویژه­ های فراسرزمینی بر کارویژه ­های توسعه ­ای دولت، طیف گسترده­ای از تحریم­ ها علیه ایران شکل گرفته که پیامد آن درون­گرایی اقتصادی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Inbound Political Economy in Islamic Republic of Iran 1979-2019 Monticore State Sanction and Economic Consequences

نویسنده English

Mojtaba Shahriary
PHD Candidate in Political Science –University of Tehran
چکیده English

Examining the upstream documents of economic policy in Iran after the revolution, such as the general policies of development programs and the resistance economy document, shows that in order to achieve high and stable economic growth, the strategy of economic externalization in the framework of comprehensive support and Targeting the export of goods and services, investment development through the attraction of foreign resources and capital, and the expansion of commercial cooperation are among the key axes of macroeconomic policy. At the same time, examining the indicators of Iran's economy during the years 1358 to 1398 in this area and comparing it with the developments of the world economy shows that Iran's economy during this period is an introverted economy. The main question in this article is why Iran's economy after the revolution is an inward-looking economy, contrary to the upper documents of economic policy? The hypothesis of this paper based on the historical institutionalism approach is that the manticore (complex and conflicting) nature of the state in its constructive idea, its structure and functions is the factor in the formation of an introverted economy. On this basis, the government in Iran after the revolution has been responsible for two categories of development and extra-territorial functions, and as a result of the predominance of extra-territorial functions over the development functions of the government, a wide range of sanctions against Iran Formed, the consequence of which is economic introversion.

کلیدواژه‌ها English

Political economy
Sanction
Monticore state
Historical institutionalism
Iran
ابریشمی، مهدی؛ حسین درودیان و مهدی نوری (1395)، چالش­های اقتصاد ایران، تقابل دیدگاه­های رقیب، تهران: انتشارات نور علم.
اوانز، پیتر (1380)، توسعه یا چپاول، نقش دولت در تحول صنعتی، ترجمه عباس زندباف و عباس مخبر، تهران: انتشارات طرح نو.
برقی اسگویی، محمدمهدی؛ مصطفی شکری؛ محمدعلی متفکرآزاد و محمدرضا سلمانی بیشک (1399)، «بررسی تأثیر تحریم­های اقتصادی و نااطمینانی نرخ ارز بر جذب FDI در ایران: رویکرد فازی»، فصلنامه اقتصاد و الگوسازی، دوره 11، شماره 3، 59-33.
پسران، ایوالیلا (1400)، مبارزه ایران برای استقلال اقتصادی، اصلاحات و ضد اصلاحات در دوران پس از انقلاب، ترجمه زهرا عبدالمحمدی و مهسا کریمی، تهران: نشر نهادگرا.
حجاریان، سعید (1379)، جمهوریت، افسون­زدایی از قدرت، تهران: انتشارات طرح نو.
حسنوند، داریوش؛ علی­اکبر حسنوند و یونس نادمی (1397)، «تاثیر تحریم­ها بر صادرات غیرنفتی ایران»، فصلنامه سیاست­های راهبری و کلان، دوره 6، شماره 4، زمستان، 684-666.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال­الدین (1391)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
رحمتی، محمدحسین؛ علی کریمی­راد و سید علی مدنی­زاده (1395)، «بررسی اثر تحریم­ها بر اقتصاد ایران در رکود 1392-1391»، تحقیقات اقتصادی، دوره 51، شماره 3، پاییز، 594-569.
رزمی، سید محمدجواد؛ سارا شهرکی و محمدرضا کلایی (1390)، «بررسی رابطه بین تجارت بین­الملل و رشد اقتصادی با استفاده از شاخص حکمرانی خوب»، پژوهشنامه بازرگانی، سال 15، شماره 59، تابستان.
زهرانی، مصطفی (1389)، «تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران: جایگزین جنگ یا مولفه اصلی مهار»، فصلنامه روابط خارجی، سال دوم، شماره 4، زمستان، 87-47.
سیف­زاده، حسین (1386)، نگاهی جامعه­شناختی به ساخت دولت در جمهوری اسلامی، در دولت مدرن در ایران، به اهتمام رسول افضلی، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
شوری، محمد (1390)، «فرایند تولد سیاست خارجی ایران 1361-1358»، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، شماره 1، 107-75.
صالحی، حمید (1390)، «ابرقدرت­ها، نظام بین­الملل و جنگ ایران و عراق»، فصلنامه سیاست، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 41، شماره 1، بهار، 152-135.
عبداللهی آرانی، مصعب و عبدالعلی منصف (1400)، «بررسی تأثیرات همزمان رشد اقتصادی، سرمایه­گذاری مستقیم خارجی و سیاست­های دولت در اقتصاد ایران»، مطالعات و سیاست­های اقتصادی، دوره 17، شماره 1، بهار و تابستان.
عجم­اوغلو، دارون و جیمز رابینسون (1393)، نقش نهادها در رشد و توسعه، ترجمه محمود متوسلی و همکاران در: نهادها و توسعه، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
عجم اوغلو، دارون و جیمز رابینسون (1392)، چرا ملت­ها شکست می­خورند؟، ترجمه پویا جبل عاملی و محمدرضا فرهادی پور، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
غفاری، فرهاد و الهام نیک­نژاد (1391)، «بررسی تاثیر سرمایه­گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی برخی از کشورهای منطقه منا»، اقتصاد مالی، سال 6، شماره 20، پاییز، 172-147.
کمیجانی، اکبر و غلامعلی حاجی (1391)، «نقش صادرات در بهره­وری و رشد اقتصادی: شواهد تجربی از ایران»، پژوهش­های رشد و توسعه اقتصادی، سال دوم، شماره 7، تابستان.
گرشاسبی، علیرضا و مجتبی یوسفی دیندارلو (1395)، «بررسی اثرات تحریم بین­المللی بر متغیرهای کلان اقتصاد ایران»، مجله تحقیقات مدل­سازی اقتصادی، شماره 25، پاییز.
لوتادی، داریو و محمد هاشم پسران (1401)، شناسایی آثار تحریم بر اقتصاد ایران با استفاده از پوشش روزنامه­ای، تهران: دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، ترجمه مرکز پژوهش­های اتاق بازرگانی ایران.
متقی، ابراهیم (1388)، نظام دو قطبی و جنگ ایران و عراق، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
منصور، جهانگیر (1396)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر دوران.
موسویان، سیدحسین و محمدرضا بیگدلی (1400)، ایران و ایالات متحده، نگاهی از درون گذشته شکست­خورده و مسیری به سوی مصالحه، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
مولایی، محمد (1399)، «بررسی اثر انواع سرمایه خارجی بر رشد اقتصادی ایران»، فصلنامه پژوهش­های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، سال بیستم، شماره 1، بهار، 103-79.
نیلی، مسعود و همکاران (1396)، اقتصاد ایران چگونگی گذار از ابر چالش­ها (خلاصه طرح جامع مطالعات اقتصاد ایران)، تهران: موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه­ریزی.
یزدی، ابراهیم (1368)، آخرین تلاش­ها در آخرین روزها، تهران: انتشارات قلم.
Capoccia, Giovanni (2016): Critical Junctures, In The Oxford Handbook of Historical Institutionalism, Edited by Orfeo Fioretos, Tulia G. Falleti, and Adam Sheingate, Oxford University Press.
Fakher, Hossein Ali & Abedi, Zahra (2015): The role of foreign direct investment, technology transfer and spillover effects on economic growth: A GTA Model. Iranian Journal of Economic Studies, Vol 4, No 2, Fall.
Faraji Dizaji Sajjad & van Bergeijk Peter A.G. (2012): Early phase success and long run failure of economic Sanctions With an application to Iran, Working Papers are available in electronic format at www.iss.nl, No. 544, June.
Fioretos, Orfeo & Falleti, Tulia G & Sheingate, Adam (2016): Historical Institutionalism in Political Science, In The Oxford Handbook of Historical Institutionalism, Edited by Orfeo Fioretos, Tulia G. Falleti, and Adam Sheingate, Oxford University Press.
Hufbauer, Clyde Gary & Jeffrey, Schott & Elliott, Kimberly Ann (2007) Economic Sanctions Reconsidered: History and Current Policy. Washington DC: Institute for International Economics.
Jafarnejad, Ahmad; Golnam, Arash, & Ale Ebrahim, Nader (2013) Determinants of foreign direct investment in Iran: An empirical study using structural equation modeling. Middle East Forum, 71-85.
Kohli Atul (2016): States and Economic Development, In The Oxford Handbook of Historical Institutionalism, Edited by Orfeo Fioretos, Tulia G. Falleti, and Adam Sheingate, Oxford University Press.
Nephew, richard (2018): The Art of Sanctions: A View from the Field. Columbia University Press.
Popova Liudmila & Rasoulinezhad Ehsan (2016): Have Sanctions Modified Iran’s Trade Policy? An Evidence of Asianization and De-Europeanization through the Gravity Model, Economies 2016, 4(4), 24; https://doi.org/10.3390/economies4040024.
Rasoulinezhad Ehsan (2017) Iran’s Trade Modification Under Sanctions: An Evidence of Trade Divergence and Trade Convergence Through the Gravity Model, Journal of Economic Cooperation and Development, 38, 4 (2017), 25-56.
Shirazi Homayoun & Azarbaiejani Karim & Sameti Morteza (2016) The Effect of Economic Sanctions on Iran's Export ,Iran. Econ. Rev. Vol. 20, No. 1, 2016. pp. 111-1.
Torbat Akbar (2005) Impacts of the US Trade and Financial Sanctions on Iran, The World Economy, Vol. 28, No. 3, pp. 407-434.