مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

علل گرایش اسلام گرایی تونس به سکولاریسم سیاسی با تأکید بر جنبش النهضه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهرا رمضانی
حمید احمدی
دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران
چکیده
اسلام­ گرایی در کشورهای مختلف اشکال و صورت­های مختلفی دارد. به این ­معنا که طیفی از رویکردهای اصلاحی، انقلابی، سکولار، سوسیالیستی و آمیخته با عقاید سیاسی گوناگون با آن همراه شده است. کشور تونس یکی از کشورهای مهم اسلامی است که بررسی اسلام­ گرایی در آن به دلیل تجارب و تغییرات مختلف می­تواند نکات قابل تأملی به ما ارائه کند. بر همین اساس، مقاله پیش ­رو در صدد است تا علل گرایش اسلام­ گرایی تونس به سکولاریسم سیاسی را با تمرکز بر جنبش النهضه بررسی کند. سؤالی که مطرح می­شود این است که مهم­ترین دلایل گذار جنبش النهضه به ­عنوان نماینده اسلام­ گرایی تونس به سمت سکولاریسم سیاسی چیست؟ فرضیه مقاله این است که ریشه­ دار بودن سکولاریسم، خاصیت جنبشی بودن النهضه، تضاد گفتمانی و عدم تسلط گفتمانی اسلام­ گرایان در تونس و همچنین دسترسی به دموکراسی سکولار به­ عنوان الگوی در دسترس از جمله علل گرایش اسلام­ گرایی تونس به سمت سکولاریسم سیاسی از سوی النهضه است. نتایج پژوهش حاضر نشان­ دهنده آن است که خاصیت فرهنگی اسلام در جامعه تونس به­ عنوان بستر تحولات سیاسی و اجتماعی از یک طرف و در دسترس بودن الگوی سکولار و دموکراتیک به­ عنوان یکی از گفتمان ­های مؤثر در جامعه از طرف دیگر باعث شده تا اسلام­ گرایی تونس به­ جای در پیش گرفتن رویه انقلابی و ایدئولوژیک، به سمت تأسیس حزب سیاسی سوق داده شود. روش مقاله حاضر توصیفی ـ تحلیلی و بهره­ گیری از منابع اسنادی و کتابخانه ­ای است و از چارچوب نظری جامعه­ شناسی معرفت مانهایم و گفتمان لاکلاو و موف به شیوه تلفیقی بهره برده است.
کلیدواژه‌ها
اسلام گرایی
سکولاریسم
تونس
النهضه

عنوان مقاله English

Causing factors of the political secularism tendencies within the Tunisian Islamism: with focus on Al-Nahda movement

نویسندگان English

Zahra Ramezani
Hamid Ahmadi
Department of Political science/University of Tehran
چکیده English

Islamism has been seen in various forms and manifestations in different countries. This means it has come along with a full spectrum of reformative, revolutionary, secular, socialistic features mixed with various political beliefs. Tunisia is one of the most important Muslim countries in which analyzing the Islamism could provide explanative points due to different experiences and changes that happened there. On this basis, the present paper aims to examine the causing factors of Tunisian Islamism starting to go in the direction of political secularism while focusing on the Al-Nahda movement. The question is that What are the most important reasons of the transition of the Al-Nahda movement as a representative of Tunisian Islamism into a political secularism? The proposed hypothesis is that existence of the roots of secularism, the revolutionary identity of Al-Nahda movement, dialectic opposition and lack of dialectic dominance by Islamists in Tunisia, as well as the access to a secular democracy as an available model have been amongst the reasons the Tunisian Islamism started to progress in direction of political secularism through the Al-Nahda. The results of this study suggest that the characteristics of Islam culture within the Tunisian society as the bedrock of political and social changes on one hand and the availability of an efficient secular and democratic argument within the society on the other hand caused the Tunisian Islamism to move in direction of forming a political party instead of continuing towards a revolutionary and ideological procedure. The present paper is a descriptive analysis using the documentary and library resources. We have benefitted from Manheim’s sociology of knowledge framework and Laclau-Mouffe dialectic in a blended method.

کلیدواژه‌ها English

Islamism
Secularism
Tunisia
Al-Nahda

  •  ابراهیمی، سیده فهیمه (1389)، «جریان­شناسی اسلام­گرایی تونس»، مجله زمانه، دوره جدید، شماره 96.

     آجیلی، هادی و مهدی بیکی (1395)، «واکاوی دگردیسی سیاسی جنبش اسلام­گرایی اخوان­المسلمین تونس (النهضه)»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال ششم، شماره اول، صص 28-1.

     حقیقت، سید صادق و محمود حسینی­زاده 1392)، مقاله «گفتمان» در کتاب رهیافت ­و روش در علوم­ سیاسی به اهتمام عباس ­منوچهری، تهران: سمت.

     کنوبلاوخ، هربرت (1390)، مبانی جامعه­شناسی معرفت، ترجمه کرامت­الله راسخ، تهران: نشر نی.

     لاکلاو، ارنستو و شنتال موف (1392)، هژمونی و استراتژی ­سوسیالیستی؛ به سوی سیاست دموکراتیک ­رادیکال، ترجمه محمد رضایی، تهران: ثالث.

     مانهایم، کارل (1380)، ایدئولوژی و اتوپیا، مقدمه­ای بر جامعه­شناسی معرفت، ترجمه فریبرز مجیدی، تهران: سمت.

    میرعلی، محمدعلی (1397)، «اندیشه سیاسی راشد الغنوشی»، فصلنامه سیاست متعالیه، سال ششم، شماره بیست­ و ­دوم، صص 168-149.

     

    • Abdelmoula, Ezzeddine (2019), “Beyond Ideology: Transformation of Political Islam in Tunisia After the Arab Spring,” in Transformation of Political Islam in a Changing Regional Order, ed. Mohammad Affan (Istanbul: Al-Sharq Forum Book, 2019), 15–38.
    • Ben Slimane, Faten (2021), 10 Years After, Was Tunisia’s Democratization Successful? ISCTE, Institute Universitario De Lisboa.
    • Boubekeur, Amel (2016), ‘Islamists, Secularists and Old Regime Elites in Tunisia: Bargained Competition’, Mediterranean Politics 21/1 (2016), pp. 107–127.
    • Burgat, François (1988), L’islamisme au Maghreb: La voix du sud, Paris: Publisher Karthala.
    • Camau Michel and Geisser, Vincent (2003), Le syndrome autoritaire: La Tunisie de Bourguiba à Ben Ali [Authoritarian syndrome: Politics in Tunisia from Bourguiba to Ben Ali] (Paris: Presses de Sciences Po,2003).
    • Cavatorta, Francesco and Fabio Merone (2013), ‘Moderation through Exclusion? The Journey of the Tunisian Ennahda from Fundamentalist to Conservative Party’, Democratization 20/5 (2013), pp. 857–75.
    • Dalacoura caterina (2016), Islamism and Neoliberal­ism in the Aftermath of the 2011 Arab Uprisings: The Freedom and Justice Party in Egypt and Nahda in Tunisia’, London: School of Economic and Political Science.
    • Fahmi, Georges (2019), Country Report Tunisia, Grease, Religion, Diversity and Radicalisation. November 2019.
    • Gobe, Eric, Chouihka, Larbi (2013), Is the Tunisian Political Transition in Danger? Journal of Geographical Overview
    • International Crisis Group (ICG). Tunisia: Violence and the Salafi Challenge, Middle East and North Africa Report No. 137, 13 February 2013.
    • Kausch, Kristine (2013), Foreign Funding in Post-Revolution Tunisia, Journal of AFA, Fride and Hivos. Pp 25-1.
    • Meddeb, Hamza (2019), Ennahda’s Uneasy Exit from Political Islam, Carnegie Endowment for International Peace.
    • Mouffe, ch. (2000). Deliberative Democracy or agonistic pluralism, Institut für Höhere Studien (IHS), Wien institute for advanced studies, Vienna.
    • Nadia Marzouki, (2016), ‘Tunisia’s Rotten Compromise’, Middle East Research and Information Project, Washington, 10 July 2015; Nadia Marzouki and Hamza Meddeb, ‘The Struggle for Meanings and Power in Tunisia after the Revolution’, Middle East Law and Governance Vol.8, No.2–3, Nile. Journal of Homeland Security Policy Institute. Pp1-11
    • Netterstrøm, Kasper Ly (2015), ‘The Islamists Compromise in Tunisia’, Journal of Democracy 26/4 (2015), pp. 110–124.
    • Rachid Ghannouchi (2016), ‘Kalimat al-Shaykh Rashid al-Ghannushi fi Iftitah Ashghal al-Mu) tamar al-\Ashir li-l-Haraka [The Speech of Shaykh Rachid Ghannouchi at the Opening of the Tenth Congress of the Movement]’, al-Fajr.
    • Stepan, A. “Tunisia’s Transition and the Twin Tolerations.” Journal of Democracy 23, no. 2 (2012): 89–103.
    • Vidino, Lorenzo (2013), Egyptian crosscurrents: The Muslim Brotherhood and democracy on the
    • Voltolini, Benedetta and Colombo, Silva (2017), The EU’s Engagement with ‘Moderate’ Political Islam: The Case of Ennahda, Journal of LSE Middle East Centre.
    • Yacoub, Souha (2017), Press Freedom in Tunisia the Post-Revolution Challenges, chapter in book, Gothenburg: Nordicom, University of Gothenburg, 2017. p. 109-120.
    • Zeghal, Malika. (2013), The Implicit Sharia: Established Religion and Varieties of Secularism in Tunisia. In Varieties of Religious Establishment, ed. Winnifred Fallers Sullivan and Lori G. Beaman, 107-130. London: Ashgate.

    22- عبدالاسلام، محبوب (2011)، رؤیه حول الثوره و التغییر، موقع جزیره للدراسات، 7 فبرایر.

مطالعات خاورمیانه
دوره 30، شماره 3
پاییز 1402
صفحه 39-55