مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

معرفی فردپیداشناسی سیاسی خاورمیانه با بازنگری در شاه‌گزاره سنت/تجدد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه شهید بهشتی
2 دانشگاه الزهرا
چکیده
به‌ طور کلی رده‌بندی ایده‌های سیاسی و تقابل‌جویی جریان‌های ایده‌پرداز خاورمیانه در سه رده مشهور سنت‌گرا، تجددگرا و اصلاح‌گرا، بر شاه‌گزاره جدال سنت/تجدد یا قدیم/جدید بنا نهاده شد. این شاه‌گزاره و رده‌بندی متکی بر آن جایگاه استواری در پژوهش‌های خاورمیانه پیدا کرده و تقریبا هیچ‌گاه در بوته نقادی بنیادین و البته درون‌ ماندگار قرار نگرفته‌اند. تحولات موسوم به بهار عربی از یک ‌سو و آینده بیش از پیش پیچیده خاورمیانه در پرتو امواج نسل چهارم فناوری، بازنگری در این گزاره و تغییر آن را ضروری کرده است. اتکا به این رده‌بندی، درک تحولات مهم فکری ـ سیاسی خاورمیانه امروز و آینده را نحیف می‌کند و بازنگری در آن می‌تواند در مجموع توان تحلیلی رشته مطالعات سیاسی خاورمیانه را افزایش دهد. پرسش اصلی این است که بازنگری در گزاره سنت/تجدد چه پیامدهایی برای مطالعات سیاسی خاورمیانه دارد؟ هدف اصلی مقاله چالش با شاه‌گزاره سنت/تجدد و تدارک مقدمات نظری تأسیس فردپیداشناسی سیاسی خاورمیانه است. برای دستیابی به این هدف از نظریه تفرد ژیلبر سیموندون و روش تکوین‌شناسی خاص او استفاده شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Revising "Tradition/Modernity" Master-Statement to Introduce Political Ontogenesis of Middle East

نویسندگان English

Mahmoud Iranifard 1
Razieh Shamekhnia 2
1 SBU
2 Alzahra University
چکیده English

In general, the classification of political ideas and confrontation of Middle Eastern ideational currents into three famous traditionalists, modernist, and reformist categories was founded on a master-statement named tradition/modernity or old/new conflict. This master-statement and the classification based on it have found a solid place in Middle East studies and have rarely included in the fundamental and, of course, immanent criticism. The developments known as the Arab Spring on the one hand, and the increasingly complex future of the Middle East in the light of the waves of the fourth generation of technology have made it necessary to revise this statement and change it. Relying on this classification weakens the understanding of the critical intellectual-political developments in the Middle East today and in the future, and revising it can increase the analytical power on Middle East political studies. The main question is, what are the implications of revising the tradition/modernity statement for political studies in the Middle East? The main goal of the article is to challenge this master-statement and prepare the theoretical foundations to establishment a political ontogenesis of Middle East. Gilbert Simondon's individuation theory and his special genetic method have been used to achieve this goal.

کلیدواژه‌ها English

Individuation Process (Theory)
Gilbert Simondon
Classification
Ontogenesis
Middle East
Tradition/Modernity
  • 1- احمدی، حمید (1395)، «گفتمان معاصر عربی در میانه ابهامات و چندگانگی‌ها»، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، دوره 16، شماره 2، صص 34-17.

    2- اقبال لاهوری، محمد (1354)، سیر فلسفه در ایران، ترجمه آریانپور، چاپ سوم، انتشارات بامداد.

    3- امیری، جهاندار (1383)، روشنفکری و سیاست (بررسی تحولات روشنفکری در ایران معاصر)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

    4- انگلستاد، شوین (1396)، «نزاع آشتی‌ناپذیر سنت و مدرنیسم؛ هنر مدرن مصر و جنبه‌های اسلامی آن»، ترجمه: سعید احمدی علیایی و عابد تقوی، اطلاعات حکمت و معرفت، دوره 12، شماره 2، صص 47-41.

    5- ایباف، هلن‌رز فوکس (1395)، جنبش گولن: تحلیلی جامعه‌شناسانه از جنبش مدنی که ریشه در اسلام دارد، ترجمه فیروزه درشتی، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

    6- بحرانی، مرتضی (1384)، «اسلام و دموکراسی در اندیشه سیاسی یوسف القرضاوی»، پژوهش علوم سیاسی، شماره 1، صص 150-131.

    7- تقوی، محمدعلی و حسین بهرامی (1394)، «نگرش نوسلفی یوسف قرضاوی به سیاست: دولت اسلامی به ‌مثابه حکومتی مدنی»، مطالعات سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 15.

    8- حبیبی، نجفقلی (1395)، همایش «بزرگداشت روز شیخ اشراق»، مؤسسه حکمت و فلسفه، مردادماه 1395:

     http://www.irip.ir/Home/Single/54910   

    9- حسینی‌زاده، محمدعلی (1395)، اسلام سیاسی در ایران، قم: دانشگاه مفید.

    10- حلبی، علی‌اصغر (1382)، تاریخ نهضت‌های دینی ـ سیاسی معاصر، تهران: زوار.

    11- حورانی، آلبرت (1393) اندیشه عرب در عصر لیبرالیسم، ترجمه علی شمس، تهران: نامک.

    12- حیدری‌نژاد، سعیده؛ فاطمه جان‌احمدی و سیدهاشم آقاجری (1400)، «سنخ­شناسی آرای اندیشه‌ورزان تجددگرای سوریه قرن بیستم پیرامون مفهوم ملت»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره 11، شماره 2، صص 24-1.

    13- دودریجا، ادیس (1402)، اسلامِ ترقی‌خواه، جهان‌وطن و معطوف به عدالت اجتماعی چگونه می‌تواند به غلبه بر فرقه‌گرایی کمک کند؟، هفت آسمان، دوره 25، شماره 84، صص 52-45.

    14- ذبیح‌اللهی منظری، مرتضی (1396)، حکومت در اندیشه القاعده: تحلیل انتقادی مبانی، مشروعیت و شاخصه‌ها، تهران: میراث فرهیختگان.

    15- سکولا، اَلن (1397)، بایگانی و تن؛ دو جستار در جامعه‌شناسی تاریخی عکاسی، ترجمه مهران مهاجر، تهران: نشر بان.

    16- صالحی، جواد و فاتح مرادی نیاز (1395)، «بنیادگرایی اسلامی داعش ـ القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیک»، جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 1، صص 110-85.

    17- صالحی، جواد و فاتح مرادی نیاز (1398)، «خودمدیریتی دموکراتیک و جایگاه کردها در بحران سوریه»، مطالعات خاورمیانه، دوره 26، شماره 3، صص 46-15.

    18- عبدالملک، انور (1394)، اندیشه سیاسی عرب در دوره معاصر، ترجمه احمد موثقی، قم: دانشگاه مفید.

    19- عزیزی، هوشنگ و علی‌اصغر کاظمی (1397)، «اخوان‌المسلمین مصر در قدرت و دلایل ناکامی سیاسی»، سیاست جهانی، دوره 7، شماره 1.

    20- فرامرزمنش، احسان (1401)، «تأثیر نوپدرسالاری بر مفهوم دموکراسی در خاورمیانه: بعد از فروپاشی امپراتوری عثمانی»، مطالعات خاورمیانه، دوره 29، شماره 2.

    21- فوزی، یحیی (1389)، «گونه‌شناسی فکری جنبش‌های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی ـ امنیتی آن در جهان اسلام»، مطالعات راهبردی، شماره 50، صص 174-153.

    22- فوکو، میشل (1400)، الفاظ و اشیا: باستان‌شناسی علوم انسانی، ترجمه فاطمه ولیانی، تهران: نشر ماهی.

    23- فیرحی، داود (1388)، قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، تهران: نشر نی.

    24- فیرحی، داود (1394)، فقه و سیاست در ایران معاصر، ج اول، تهران: نی.

    25- قادری، حاتم (1378)، «میزگرد اندیشه‌های نوین سیاسی در خاورمیانه و نقش ارتباطات در شکل‌گیری آنها»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، شماره 19، صص 38-5.

    26- محمدپور، احمد (1392)، «تفاوت‌های هستی‌شناختی جنبش‌های پان‌عربیستی و بهار عربی»، مطالعات تاریخ اسلام، دوره 5، شماره 18، 97-173.

    27- مرندی، الهه (1396)، «بررسی انتقادی اندیشه سیاسی اجتماعی یوسف القرضاوی؛ گسست بین نظریه و عمل»، مطالعات اندیشه معاصر مسلمین، دوره 3، شماره 5،

    28- منهاجی، مجید (1401)، «بازنمایی انگاره‌های سکولاریسم در جهان اسلام در اندیشه محمد ارکون»، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره 16، شماره 2.

    29- میراحمدی، منصور و حمید سجادی (1387)، «بنیان‌های نظری گسست از سنت در جریان نواندیشی دینی در ایران»، مجله دانش سیاسی، سال چهارم، شماره1، صص213-181.

    30- میلاد، زکی (1381)، «تحولات و خط ‌سیر اندیشه اسلامی معاصر»، قسمت دوم، ترجمه محمد جمعه امینی.

    31- نبوی، عبدالامیر (1384)، «رادیکالیزم اسلامی و ناکامی در ایجاد حکومت آرمانی»، مطالعات بین‌المللی، دوره 2، شماره 7، صص 190-163.

    32- نصر، حسین (1382)، سه حکیم مسلمان، ترجمه احمد آرام، تهران: انتشارات علمی.

    33- نوری، محمدعلی و علی آقانوری (1398)، «تحلیل و نقد رویکرد نومعتزلیان نسبت به تنازعات و اختلافات فرقه‌ای در فرهنگ اسلامی با تأکید بر اندیشه‌های محمد ارکون، نصرحامد ابوزید، عبدالعزیز الدوری و محمد عابد الجابری»، پژوهش‌های اعتقادی کلامی، شماره 34، صص 264-239.  

    34- واعظی، محمود (1390)، بحران‌های سیاسی و جنبش‌های اجتماعی در خاورمیانه؛ نظریه‌ها و روندها، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

    35- هزاوه‌ای، مرتضی و فریده‌ باوریان (1397)، «بازشناسی مهم‌ترین اصول فکری ـ ایدئولوژیکی و بسترهای سیاسی ـ اجتماعی پیدایش جریان روشنفکری دینی در تاریخ معاصر ایران»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره 8، شماره 3.

    36- الهی‌تبار، علی و محسن الویری (1395)، «تحلیل ناکامی و بحران‌سازی ملی‌گرایی عربی و بازتاب‌های کنونی آن در جهان اسلام»، مطالعات تاریخی جهان اسلام، دوره 4، شماره 8، صص 50-33.

    37- هیوود، اندرو (1393)، سیاست، ترجمه عبدالرحمن عالم، تهران: نی.

    38- یونگ، کارل گوستاو (1400)، ناخودآگاه جمعی و کهن‌الگو، ترجمه فرناز گنجی و محمدباقر اسمعیل‌پور، تهران: جامی.

     

    • Al Azm, Sadik (2014) “Arab Nationalism, Islamism and the Arab Uprisings”, in Fawaz A. Gerges (ed) The new Middle East: protest and revolution in the Arab World, Cambridge University Press.
    • Bardin, Andrea (2015) Epistemology and Political Philosophy in Gilbert Simondon; Individuation, Technics, Social Systems, Springer Science + Business Media Dordrecht.
    • Barthélémy, Jean-Hugues (2015) Life and Technology: An Inquiry into and Beyond Simondon, Translated by Barnaby Norman, Meson Press.
    • Bayat, Asef (2017) Revolution without Revolutionaries, Making Sense of the Arab Spring, Stanford University Press.
    • Çakmak, Cenap (2018) “Statehood, Autonomy, or Unitary Coexistence? A Comparative Analysis of How Kurdish Groups Approach the Idea of Self-Determination”, in Emel Elif Tugdar and Serhun Al (Eds), Comparative Kurdish Politics in the Middle East: Actors, Ideas, and Interests, Palgrave Macmillan.
    • Gorvin, David (2014) The Journey to the Arab Spring: The ideological roots of the Middle East upheaval in Arab Liberal Thought, Vallentine Mitchell.
    • Issaev, Leonid and Andrey Zakharov (2021) Federalism in the Middle East, State Reconstruction Projects and the Arab Spring, Springer Nature Switzerland.
    • Phillips, R. P. (1934) Modern Thomistic Philosophy, Vol. 1 of 2: An Explanation for Students; The Philosophy of Nature, Newman Press.
    • Sauvagnargues, Anne (2012) “Crystals and Membranes: Individuation and Temporality”, in Arne De Boever, Alex Murray, Jon Roffe and Ashley Woodward (Eds), Gilbert Simondon, Being and Technology, Edinburgh University Press Ltd.
    • Simondon, Gilbert (2020), Individuation in Light of Notions of Form and Information, Trans-lated by Taylor Adkins, University of Minnesota Press.