مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

خیزش هیدروهژمونی ترکیه و پیامدهای هیدروپلیتیکی آن بر امنیت ملی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ایوب حطاویان 1
آرش رئیسی نژاد 2
1 روابط بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران
چکیده
در هیدروهژمونی سدها به‌عنوان تاسیسات زیربنایی، افزون بر مزایای سیاسی و اقتصادی در سطح ملی، ابزارهای هیدروپلیتیکی در سطح منطقه‌ای به شمار می‌آیند که از توانایی تغییر ساختار قدرت و مناسبات هیدروپلیتیک در یک حوضه آبی برخوردار هستند. دولتی که از این مزیت برخوردار است، به خوانش منابع آبی به مثابه قدرت، تمایل دارد. ترکیه به دلیل برخوردار بودن از مؤلفه‌های هیدروهژمونی قابلیت تغییر برون‌دادهای سیاسی منطقه‌ای را دارد. این تغییرات امکان تحت تاثیر قرار دادن امنیت ملی ایران در حوضه‌های آبی کورا-ارس و دجله و فرات را دارند. این مقاله با بررسی مکانیسم‌های آبی ترکیه و همین‌طور مفهوم هیدروهژمونی، سعی دارد به این سوال پاسخ دهد که خیزش هیدروهژمونیک ترکیه در حوضه‌های آبی دجله و فرات و کورا-ارس چگونه بر امنیت ملی ایران تاثیر می‌گذارد؟ با تکیه بر امنیت زیست محیطی باری بوزان در قالب روش کاوش نظام‌مند، نویسندگان به این نتیجه رسیدند که خیزش هیدروهژمونیک ترکیه، امنیت ملی ایران را به صورت مستقیم و غیر مستقیم و به واسطه، به خطر افتادن امنیت غذایی، تغییرات اقلیمی، تغییرات بافت جمعیتی، گسترش رادیکالیسم در منطقه و تقویت قدرت چانه‌زنی سیاسی ترکیه در مقابل ایران تحت تاثیر قرار خواهد داد
کلیدواژه‌ها
هیدروهژمونی
ایران
ترکیه

عنوان مقاله English

The Rise of Turkiye's Hydro-Hegemony and its Hydro-Political Consequences on Iran's National Security

نویسندگان English

Ayoub Hattavian 1
Arash Reisinezhad 2
1 International Relations, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Department of International Relations, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Iran
چکیده English

In hydro hegemony, dams as infrastructure facilities, in addition to political and economic benefits at the national level, are considered hydropolitical tools at the regional level, which have the ability to change the power structure and hydro political relations in a water basin. A government that enjoys this advantage tends to read water resources as power. Due to having hydro-hegemony components, Turkiye has the ability to change regional political outputs. These changes have the possibility of affecting Iran's national security in the water basins of Kura-Aras, Tigris and Euphrates. By examining Turkiye's water mechanisms and the concept of hydro-hegemony, this article tries to answer the question of how the rise of Turkiye's hydro-hegemony in the Tigris, Euphrates and Kora-Ars water basins affects Iran's national security? Relying on the environmental security of Bari Buzan in the form of system exploration method, the authors have come to the conclusion that Turkiye's hydro hegemonic rise affects Iran's national security directly and indirectly through; Jeopardizing food security, affect climate changes, demographic changes, the spread of radicalism in the region, and the strengthening of Turkiye's political bargaining power against Iran

کلیدواژه‌ها English

Hydro-Hegemony
Iran
Turkiye
  • ابراهیمی، سجاد، و شاکری خوئی، احسان(1393). بررسی نقش گفتمان پان‌ترکیسم در امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات علوم اجتماعی ایران، 11(43)، 1-23.
  • آذر شب، محمد تقی؛ نجم آبادی، مرتضی، و بخشی تلیابی، رامین(2017). جایگاه امنیت در مکتب کپنهاگ: چارچوبی برای تحلیل. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 13(40)، 119-146.
  • اسداللهی، سید سروش، و ذکی، یاشار(2020). هیدروپلیتیک پروژه گاپ ترکیه و تاثیر آن بر امنیت زیست محیطی عراق و سوریه. فصلنامه آمایش سیاسی فضا، 3(1)، 1-9.
  • بوزان، باری(۱۳۸۸). مردم دولت و هراس. چاپ اول، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • بوزان، باری، ویور، و دو ویلد(۱۳۸۶). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت. ترجمه علیرضا طیب، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • تاجیک، هادی؛ عالیشاهی، عبدالرضا، و مجیدی نژاد، سید علی(1395). گفتمان حاکم بر شکل‌گیری و فعالیت‌های داعش بر اساس نظریات اسپرینگز-تیلی. فصلنامه آفاق امنیت، 7(23)، 506.
  • ‎حافظ‌نیا، محمدرضا؛ مجتهدزاده، پیروز، و علی‌زاد، جعفر(۱۳۸۵). هیدروپلیتیک هیرمند و تاثیر آن بر روابط سیاسی ایران و أفغانستان. مجله مدرس علوم انسانی، 10(2)، 83-103.
  • رشیدی نژاد، احمد؛ کاویانی‌راد، مراد، و متقی دیسفانی، افشین(1400). نسبت مناسبات هیدروپلیتیک با تغییر ساختار هیدروهژمون نمونه پژوهی سد رنسانس در اتیوپی. فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»، 30(117)، 133-150.
  • سازمند، بهاره(1393). مکتب کپنهاگ و امنیت زیست محیطی خلیج‌فارس: واکاوی فعالیت سازمان راپمی. همایش ملی خلیج‌فارس، تهران، دوره 9، 172-188.
  • فرهادی، علی(1399). تأثیرات طرح راهبردی آناتولی جنوب شرقی ترکیه (GAP) بر امنیت جمهوری اسلامی ایران. امنیت ملی، 38(10)، 133-164.
  • قریشی، سیده زهرا؛ میان آبادی، حجت،و حاجیانی، ابراهیم(۱۳۹۹). تحلیل ابعاد مأموریت هیدرولیکی در هیدروپلیتیک ترکیه. تحقیقات منابع آب ایران، 16(1)، 304-331.
  • کاویانی راد، مراد(1390). پردازش مفهوم امنیت زیست محیطی (رابطه امنیت و اکولوژی). فصلنامه ژئوپلیتیک، 7(3)، 80-100.
  • کرمی، افشین؛ حسین‌زاد، جواد، و پیشگامی‌فرد، زهرا(1395). تاثیر هیدروپلیتیک بر مناسبات عراق و ترکیه با تاکید بر دجله و فرات. فصلنامه مطالعات جهان اسلام، 5(17)، 29-51.
  • گرگیج، فرهاد، و خزایی، ضیاء(1399). بررسی تأثیر هیدروپلیتیک هیرمند بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 15(47)، 49-70.
  • مجتهدزاده، پیروز(۱۳۷۶). هیرمند و هامون در چشم‌انداز هیدروپلیتیک خاوری ایران. فصلنامه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره۱۰۲.
  • محمد، جلالی؛ افشاری، مریم، و مزینانیان، زینب(1399). تأثیر ابعاد زیست محیطی تغییرات اقلیمی بر امنیت ملی. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 22(9)، 179-190.
  • محمدی خسروی، اعظم؛ شاهنده، بهزاد؛ اطهری، اسدالله، و هرمیداس باوند، داوود(1399). پروژه آناتولی جنوب شرقی در بستر بحران هویت ملی ترکیه. سیاست جهانی، 9(2)، 85-
  • محمدی خسروی، اعظم؛ شاهنده، بهزاد؛ اطهری، سیداسدالله، و هرمیداس باوند، داوود(1402). پیامدهای سیاسی پروژه آناتولی جنوب شرقی (گاپ) بر کردها. پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، 11(2)، 426-454.
  • مختاری هشی، حسین، و قادری، حجت(1391). هیدروپلیتیک ایران، جغرافیای بحران آب در افق سال1404. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، 9(31)، 49-83.
  • مختاری هشی، حسین،و قادری، مصطفی(۱۳۹۱). هیدروپلیتیک خاورمیانه در افق سال 2025م مطالعه موردی: حوضه‌های دجله و فرات، رود اردن و رود نیل. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، 4(11)، 36-74.
  • مظفری، ابوالقاسم؛ حاجی حسینی، حمیدرضا، و حاجی حسینی، محمدرضا(1398). بررسی جایگاه ژئوپلیتیک آب در توسعه و امنیت پایدار مناطق مرزی بر اساس رویکرد سیستم‌های پویا. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، 15(53)، 118-145.
  • ملکی، ماری(1400). اهداف امنیتی ترکیه در پروژه سدسازی گاپ و تاثیر آن بر امنیت ملی، فصلنامه سیاست و روابط بین‌الملل، 5(10)، 203-219.
  • میان آبادی، حجت، و امینی، اعظم(1398). درهم تنیدگی آب، سیاست و محیط‌ زیست در حوضه آبریز دجله و فرات. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، ۱۶.
  • میرزایی‌پور، طاهره(1398). تبیین هیدروپلیتیک حوضه دجله و فرات. پایان نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما حمیدرضا محمدی، تهران، دانشگاه شهید بهشتی.
  • میرفخرایی، سیدحسن، و خدایی، مصطفی(1400). بحران آب و چارچوب‌های حقوقی نوین منطقه‌ای و بین‌المللی. پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین الملل، 9(2)، 307-333.
  • ناصحی، محمد، و گودرزی، ‌مهناز(1399). پروژه سدسازی ترکیه، تهدیدات امنیتی برای غرب آسیا و جمهوری اسلامی ایران. روابط خارجی، 45(12)، 104-129.
  • نصرتی، حمیدرضا؛ کاویانی‌راد، مراد، و ساسان پور، فرزانه(۱۳۹۸). واکاوی مفهوم امنیت آب از منظر جغرافیای سیاسی. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، 15(53)، 23-59.
  • Cullather, N. (2002). Damming Afghanistan: Modernization in a buffer state. The Journal of American History, 89(2), 512-537.
  • De Chatel, Francesca. (2014). The Role of Drought and Climate Change in the Syrian Uprising: Untangling the Triggers of the Revolution. Middle Eastern Studies, 50(4), 521-535.
  • Le Visage, S., Kuper, M., Venot, J. P., Yercan, M., & Atiş, E. (2018). Pursuing the state’s hydraulic mission in a context of private groundwater use in the Izmir Province, Turkiye. Water alternatives, 11(2), 421-438.
  • Mehta, A. S., & Warner, J. F. (2022). Multi-level hegemony in transboundary Flood Risk Management: A downstream perspective on the Maritsa Basin. Environmental Science & Policy, 129, 126-136.
  • Moll, F. (2009). River-basin planning and management: The social life of a concept. Geoforum, 40(3), 484-494.
  • روزنامه خراسان (15/04/1396). ترکیه از سدسازی بر دجله و فرات چشم‌پوشی نمی‌کند.

http://khorasannews.com/newspaper/page/19576/1/580556/0

  • تابناک (12/02/1397). سیاست آب بازی ترکیه و مصیبت‌هایی که متوجه ایران، عراق و سوریه است.

http://www.tabnak.ir/fa/news/795494/

  • موسسه آینده پژوهی جهان اسلام (28/05/1399). صنایع دفاعی ترکیه و چشم‌انداز آن.

https://iiwfs.com/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9

  • درخشنده، مسعود (11/07/1399). امنیت انرژی: نگاهی به قدرت‌های اقتصادی دنیا و ترکیه، آناتولی، استانبول.

https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1

  • کرد پرس (28/10/1401). حضور PKK و YPG در کردستان عراق و سوریه تهدیدی مشترک علیه ایران و ترکیه است. https://www.kurdpress.com/xnkk  
  • خسروی‌فرد، سام (13/03/1402). هیدروهژمونی ترکیه: تهدید ایران از سه سو. ایندیپندنت فارسی.

https://www.independentpersian.com/node/   

  • خبرگزاری R.T (28/02/2022). اقتصاد ترکیه در سال 2021 میلادی 11 درصد رشد کرد.

https://www.trt.net.tr/persian/qtsd/2022/02/28/qtsd-trkhyh-dr-sl-2021-myldy-11-drsd-rshd-khrd-1786834