مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

جامعه مدنی عراق و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران: همسویی‌ها و تعارضات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه روابط بین‌الملل، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز،ایران
2 دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی. اهواز. ایران.
3 گروه جامعه شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز ،اهواز، ایران
4 گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
با گذشت دو دهه از زمان سقوط حکومت صدام حسین در سال 2003 در عراق، جامعه مدنی در این کشور سمت و سوی جدیدی در پیش گرفته است. با این حال مقتضیات خاص جامعه مدنی در عراق بر پایه متغیرهای تاثیرگذاری همچون رانتیر بودن مناسبات اقتصاد سیاسی، شکاف مذهبی و قومی و فعالیت بازیگران خارجی در ارتباط با فضای سیاسی و نخبگان باعث شده که از سویی با برخی منافع جمهوری اسلامی ایران در عراق همسو و از سویی با برخی اهداف ایران متعارض و ناهمخوان باشد. سوال اصلی مقاله حاضر این است که وضعیت کنونی جامعه مدنی در عراق چه نسبتی با منافع ملی جمهوری اسلامی ایران در این کشور دارد؟ فرضیه اصلی مقاله نیز این است که به رغم ضعف نسبی جامعه مدنی عراق، عدم استقلال نسبی آن از دولت و جریانات سیاسی که پیامد مستقیم مناسبات رانتیری اقتصادی و سیاسی است و تداوم برخی شکاف‏های دینی و قومی، جهت‏گیری کلی آن به سوی «عراقی شدن» و «ملی‏گرایی» است. به همین سبب با تبلیغاتی که ایران را دارای نفوذ گسترده در عراق معرفی کنند، زاویه دارد. مبنای جمع‏آوری و تحلیل داده‏ها در مقاله حاضر با اتکا بر ارائه پرسشنامه به فعالان جامعه مدنی عراق بوده است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Iraqi civil society and the national interests of the Islamic Republic of Iran consistency and inconsistency

نویسندگان English

fatemeh kasaeizadeh 1
Hossein Karimi fard 2
Ali Hossein Hossein Zadeh 3
sara najaf pour 4
1 International Relations, Department of International Relations, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
2 Associate Professor, Department of Political Science, Ahvaz Branch, Islamic Azad University. Ahvaz, Iran.
3 Department of Sociology, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
4 Department of Political Science, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

Over the past 20 years since the 2003 downfall of Saddam Hussein's regime in Iraq, the nation's civil society has undergone significant changes. However, specific factors like Iraq's political economy, religious and ethnic divisions, and foreign influence have created an environment where civil society's development is both in line with some of Iran's interests while also being at odds with others. This article examines the relationship between Iraq's current civil society and the national interests of the Islamic Republic of Iran, considering its relative weakness, dependence on government and political currents, and persistence of religious and ethnic divisions. The main hypothesis suggests that despite these challenges, Iraqi civil society's general inclination towards a stronger Iraqi identity and nationalism contrasts with narratives portraying Iran as having broad influence in the country. This study draws by using of questionnaire of Iraqi civil society activists to provide insights into the complex dynamics between Iraqi civil society and Iran's interests in the region

کلیدواژه‌ها English

Iraq
Civil Society
Iran
National Interests
Iraqi Nationalism
  • ابوخلیل، اسد(1391). نقش احزاب سیاسی در تحول‌آفرینی و فرایند دموکراتیک شدن در جهان عرب؛ در: جامعه مدنی و دوکراسی در خاورمیانه. به کوشش جان اسپوزیتو، مهران کامروا و جان واتربوری. ترجمه محمدتقی دلفروز. تهران: فرهنگ جاوید.
  • بستانی، احمد(1401). چندفرهنگی‌گرایی در خاورمیانه: طرح مسئله. مطالعات خاورمیانه، 29(4)، 29-36.
  • پرتو، امین(1398). تلاش‌ها برای محدود کردن حضور جمهوری اسلامی ایران در سوریه، عراق و یمن. ماهنامه دیده‌بان امنیت ملی، مرداد ماه، 88، 95-100.
  • پرتو، امین(1401). بن‌بست سیاسی در عراق و بحران وحدت در میان شیعیان. ماهنامه دیده‌بان امنیت ملی، مهر ماه، 126.
  • پورسعید، فرزاد(1389). برآورد استراتژیک عراق آینده. فصلنامه مطالعات راهبردی، 13(47)، 177-212.
  • پین، مایکل، و همکاران(1394). فرهنگ اندیشه‌ انتقادی: از روشنگری تا پسا مدرنیته. ترجمه پیام یزدانجو. تهران: مرکز.
  • توال، فرانسوا(1383). ژئوپلیتیک شیعه. ترجمه کتایون باصر. تهران: ویستار.
  • خدوری، مجید(1374). گرایش‏های سیاسی در جهان عرب. ترجمه عبدالرحمن عالم. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
  • الخلیل، سمیر(1370). جمهوری وحشت: سیاست عراق امروز. ترجمه احمد تدین. تهران: طرح نو.
  • درج، حمید(1401). سیاست استراتژیک جمهوری اسلامی ایران برای شکست داعش در سوریه و عراق. مطالعات خاورمیانه، 29(2).
  • شرابی، هشام(1368). روشنفکران عرب و غرب. ترجمه عبدالرحمن عالم. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
  • شرابی، هشام(1387). سیاست، نظریه و جهان عرب: نگاه انتقادی. ترجمه مرتضی بحرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • صفوت، نجدت فتحی(1367). فراماسونری در جهان عرب. ترجمه یوسف عزیزی‌بنی‌طرف. تهران: نشر نو.
  • کسائی‌زاده، فاطمه(1396). عراق جدید حزب الدعوه از اعتراض تا اقتدار. تهران: نگاه معاصر.
  • گاس، گریگوری(1386). سیاست بین‏الملل در منطقه خلیج‌فارس. ترجمه امین روانبد. روابط بین‏المللی خاورمیانه. به کوشش لوئیس فاست، زیر نظر احمد سلطانی‌نژاد. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
  • گروه مطالعات بین‏الملل(1398). تحلیل روندشناسانه ناآرامی‌های گسترده در عراق. ماهنامه دیده‌بان امنیت ملی، آبان ماه، 91، 131-136.
  • محمدعلی‌پور، فریده، و حداد زند، شیرین(1400). شورای امنیت سازمان ملل متحد و جایگاه زنان در فرایند صلح‌سازی، مطالعه موردی عراق. مطالعات خاورمیانه، 28(4)، 100-120.
  • نورتون، آگوستوس ریچارد(1386). معمای اصلاحات سیاسی در خاورمیانه. ترجمه علی گل‏محمدی. روابط بین‏المللی خاورمیانه. به کوشش لوئیس فاست، زیر نظر احمد سلطانی‌نژاد. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
  • واتربوری، جان(1391). دموکراسی بدون دموکرات‏ها: نیروهای بالقوه ایجاد فضای باز سیاسی در خاورمیانه. جامعه مدنی و دموکراسی در خاورمیانه. به کوشش جان اسپوزیتو، مهران کامروا و جان واتربوری. ترجمه محمدتقی دلفروز. تهران: فرهنگ جاوید.)
  • هادسون، مایکل.س(1386). ایالات متحده در خاورمیانه. ترجمه کمال سروریان. روابط بین‏المللی خاورمیانه. به کوشش لوئیس فاست، زیر نظر احمد سلطانی‌نژاد. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
  • Ali, Z. (2021). From Recognition to Redistribution? Protest Movements in Iraq in the Age of ‘New Civil Society’. Journal of Intervention and Statebuilding, 15(4). doi: 10.1080/17502977.2021.1886794.
  • Al-Shakeri, H. (2023). Iraq’s Civil Society post-2003: exclusion and disillusionment. Italian Institute for International Political Studies. available at: https://www.ispionline.it/en/publication/iraqs-civil-society-post-2003-exclusion-and-disillusionment-121404
  • Armajani, J. (2020). Shia Islam and Politics: Iran, Iraq, and Lebanon. Lanham: Lexington Books.
  • Humadi, Z. (1994). Civil Society Under the Ba'th in Iraq. in: Jillian Schwedler (editor). Toward Civil Society in the Middle East: A Primer. London: Lynne Rienner Publishers.
  • Hussein, J.M.A, & Moniruzzaman, MD. (2024). Civil societyoganisations in Iraqi Kurdistan: an analysis of challenges. Asian Affairs, 55(2), doi: 10.1080/03068374.2024.2386133.
  • Moore, J, & Ganzeveld, A. (2024). The leadership and purpose of Iraq’s popular mobilization forces. Institute Study of War, available at: https://www.understandingwar.org/backgrounder/leadership-and-purpose-iraq%E2%80%99s-popular-mobilization-forces
  • Kadhum, O. (2019). Assessing co-development projects for civil society building in Iraq: the case of the Iraqi diaspora and Swedish institutions following the 2003 intervention in Iraq. British Journal of Middle Eastern Studies, 46(2). Doi: 10.1080/13530194.2019.1569302.
  • Mühlberger, W. (2023). Iraq’s Quest for a Social Contract: An Approach to Promoting Social Cohesion and State Resilience. Bonn: DOS DISCUSSION PAPER of German Institute of Development and Sustainibility.
  • Robinson, K. (2022). How Much Influence Does Iran Have in Iraq? Council of Foreign Relations, October 18. https://www.cfr.org/in-brief/how-much-influence-does-iran-have-iraq