مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

بررسی نقش دولت توسعه گرا در ایران، امارات و قطر از منظر دیدگاه پیتر اوانز (1978-2025 )

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
پیدایش نیروهای محر‌که و زیرساخت‌های توسعه اقتصادی پایدار و ظرفیت سازی اجرایی دولت در بسترهای داخلی و بین‌المللی مساعد، دشوارترین فاز توسعه و مشابه مرحلۀ برخاستن از زمین برای یک هواپیما است. پس از مرحلۀ کنده شدن از موانع و قرار گرفتن در یک دالان پروازی امن است که کشور در مسیر رشدی پایدار، توأم با انعطاف‌پذیری قرار می‌گیرد. کشورهای در حال توسعه، درست در مرحلۀ تیک آف دچار مشکل شده و به زمین می‌خورند. این مقاله بر مبنای نظریات پیتر اوانز به مطالعۀ اقدامات و مداخلات دولتی برای توسعه اقتصادی در ایران، امارات و قطر در بازه زمانی 1978-2025 می‌پردازد. در این مقاله با بررسی نقش‌های متفاوت دولت سعی شده تا به مقایسه دلیل موفقیت و یا عدم موفقیت ایران نسبت به کشورهای امارات و قطر پرداخته شود. در این یادداشت تلاش شده به این پرسش پاسخ داده شودکه چرا علیرغم اقدامات و مداخلات دولتی و با وجود سطحی از عوامل نظام نوآوری، برنامه‌های اقتصادی ایران به موفقیت نیانجامید؟ این مقاله از نظر هدف توسعه‌ای و از نظر روش نهادی، تطبیقی است و داده‌های آن با روش کتابخانه‌ای، منابع به‌روز اینترنتی گردآوری و به نوعی تحلیل محتوای کیفی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که با ملاحظۀ تجارب مشابه در امارات و قطر، عدم تکامل نهادی مثبت، عدم ایجاد نقش قابله‌گری و پرورشگری مناسب دولت و همچنین شکل نگرفتن رابطۀ تعاملی نظام‌مند میان سطحی از عناصر نوآوری، موجب شد نظام نوآوری در کشور شکل نگرفته و برنامه توسعه اقتصادی ایران در بازه زمانی مذکور، به موفقیت نیانجامد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Considering the role of the developmental state in Iran, the Emirates and Qatar from the perspective of Peter Evans (1978-2025)

نویسنده English

Ehsan Eilshahi
Ph.D. in Political Science, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The transition to sustainable economic growth—comparable to an airplane's take-off—is a critical and often difficult phase for developing countries. Many falter during this stage due to structural and institutional challenges. This paper, grounded in Peter Evans’ theories, analyzes the role of government interventions in economic development across Iran, the UAE, and Qatar from 1978 to 2025. It investigates why Iran’s efforts at industrial and economic modernization have not succeeded, despite the presence of some innovation system elements and state involvement. Through a developmental lens and using an institutional, comparative-historical methodology, the study draws on library sources and current online data, analyzed via qualitative content analysis. The comparative findings show that while the UAE and Qatar managed to establish innovation-supportive institutions and effective governmental roles, Iran lagged due to insufficient institutional evolution and the failure to cultivate catalytic and nurturing state functions. Moreover, Iran did not form the interactive, systemic innovation network needed for sustained economic progress. These shortcomings significantly hindered the country’s development trajectory compared to its regional peers.

کلیدواژه‌ها English

Developmental State
Economic Development
Institutionalism