مطالعات خاورمیانه

مطالعات خاورمیانه

ارزیابی تغییرات کاربری اراضی و تغییرات اقلیمی بر تنش‌های هیدروپلیتیکی در خاورمیانه ( مطالعه موردی : حوضه فرامرزی هیرمند/هلمند)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 Iran, Tehran, Department of Water Engineering, College of Aburaihan, University of Tehran
2 پردیس ابوریحان دانشگاه تهران
3 Department of Civil and Environmental Engineering; Tarbiat Modares University; Tehran; Iran
4 گروه عمران؛ دانشگاه سیستان و بلوچستان؛ زاهدان؛ ایران
چکیده
حوضه آبریز فرامرزی هیرمند، به عنوان یک سامانه آبی درهم‌تنیده فرامرزی، طی دهه‌های اخیر به صحنه تقابل چالش‌های زیست‌محیطی، سیاسی و اجتماعی مبدل گشته است. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات کاربری اراضی و تغییرات اقلیمی بر الگوهای تخصیص آب و تنش‌های هیدروپلیتیکی در این حوضه انجام گردیده است. از همین رو در این مطالعه بررسی تغییرات کاربری اراضی برای سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴ و ۲۰۱۲ انجام شد. در گام بعد، به منظور درک تعاملات پیچیده بین مؤلفه‌های هیدرولوژیکی، اقلیمی، اقتصادی-اجتماعی، حوضه بالادست در قالب دو زیرسیستم هیدرولوژی و اقتصادی-اجتماعی با نرم افزار ونسیم شبیه‌سازی گردید. همچنین جهت بررسی تغییرات اقلیمی، داده‌ها سری CMIP6 تحت سه سناریو انتشار‌SSP1-2.6 ، SSP2-4.5 وSSP5-8.5 برای دوره ۲۰۲۱-۲۰۵۰ به مدل وارد شدند. نتایج بررسی تغییرات کاربری اراضی حاکی از آن است که در دوره‌های ۲۰۱۲-۲۰۲۰ و ۲۰۲۰-۲۰۲۴ تغییرات گسترده‌ای به‌ویژه در اطراف سدهای کجکی و کمال‌خان، عمدتاً ناشی از گسترش کشاورزی و انحراف آب به شوره زار گودزره در افغانستان شناسایی گردید. نتایج شبیه‌سازی تغییرات اقلیمی نیز حاکی از کاهش بین ۱۰ تا ۲۱ درصدی رواناب سالانه ورودی به سیستان در دوره آینده‌ نزدیک (۲۰۲۱-۲۰۵۰) نسبت به دوره پایه می‌باشد. روی هم رفته پژوهش تاکید دارد که تغییرات اقلیمی و مداخلات انسانی اعم از توسعه زیرساخت‌های هیدرولیکی و تغییرات کاربری اراضی همراه با افزایش تقاضای آب ناشی از رشد اقتصادی-اجتماعی در بالادست نظام هیدروپلیتیک حوضه را به سمت تنش بیشتر سوق می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Assessing the Impact of Land Use and Climate Change on Hydropolitical Tensions in the Middle East: (A Case Study of the Helmand/Hirmand Transboundary Basin)

نویسندگان English

mohammadnabi jalali 1
Ali Reza Massah Bavani 2
mohammadreza Shahbazbegian 3
reza mir 4
1 Po Box: 173531933
2 College of Aburaihan, University of Tehran
3 Po Box: 82884914
4 Department of Civil Engineering; University of Sistan and Baluchestan; Zahedan; Iran
چکیده English

The Hirmand transboundary river basin is a complex system and a focal point of environmental, political, and social challenges. This research investigates the combined impacts of land use and climate change on water allocation patterns and hydropolitical tensions. Utilizing remote sensing techniques, radiometric and atmospheric corrections were applied to Landsat imagery (from 2012, 2020, and 2024) to create land use datasets. To analyze the interactions between hydrological, climatic, and socio-economic factors, a system dynamics model was developed in Vensim software, simulating the upstream basin as interconnected hydrological and socio-economic subsystems. Future climate projections were incorporated using CMIP6 data under SSP1-2.6, SSP2-4.5, and SSP5-8.5 scenarios for 2021–2050. The analysis revealed extensive land use changes between 2012–2020 and 2020–2024, particularly near Afghanistan's Kajaki and Kamal Khan dams, driven by agricultural expansion and water diversion to the Godzareh Depression. Climate simulations project a significant 10-21% reduction in annual water inflow to the Sistan region in Iran during the near future (2021-2050) compared to the baseline. This decreased inflow, compounded by rising upstream water demand from socio-economic growth, will substantially reduce downstream water availability. The research concludes that climate change and human activities specifically dam construction and land use change will intensify water scarcity and exacerbate existing hydropolitical tensions within the basin.

کلیدواژه‌ها English

Transboundary Water
Climate Change
System Dynamics