1
دانشجوی دکترای علوم سیاسی، گرایش مسائل ایران، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2
استادیار، گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3
استادیار، گروه انقلاب اسلامی، پژوهشکده تاریخ معاصر، تهران، ایران
چکیده
پیرامون «روشنفکری دینی ایران» بهعنوان یکی از کانونهای اندیشهای در خاورمیانه، تعاریف و توصیفات مختلف و پر مناقشهای وجود دارد. این اختلاف در تعریف، منجر شده تا سلایق و گرایشهای مختلف، هر کدام مبادی و غایتهای مختلف، متناقض و نامشخصی را برای آن ارائه نمایند. در مقاله پیشِ رو، سوال اصلی این خواهد بود که چه صورتبندی و تحلیلِ گفتمانیای از روشنفکری دینی ایران میتوان ارائه نمود و این صورتبندی چه نسبتی با جریانات فکری مشابه در خاورمیانه دارد؟ پاسخ این سوال با بهرهگیری از رهیافت تحلیلِ گفتمانی لاکلا و موف دنبال میشود. به نحوی که «گفتمان»، نه صرفا بهعنوان یک چارچوب نظری، بلکه به مثابه ابزار و روشی برای تحلیل به کار میرود تا به هدف خود که عبارت است از تبیینی جامع و موردِ اجماعِ نسبی از مفهوم روشنفکری دینی فایق آید. فرضیه تحقیق بر این مبتنی است که گفتمان روشنفکری دینی حالتی سیال بوده و مؤلفههای مختلف گفتمانی آن مثل دالها، هژمونی و دیگریهایش در مفصلبندی مدام و تغییرشونده، بین وضعیت ثابت و شناور در نوسان هستند. این گفتمان در نسبت با جریانات روشنفکری خاورمیانه نیز با اندک فاصله زمانی، از الگوهای مشترک و معناداری پیروی میکند. عمده دستاورد این مقاله ارائه مدلی گفتمانی و روشمند در تحلیل و صورتبندی جریان روشنفکری دینی ایران بهعنوان موردی جزئی و مصداقی از جریان کلی اصلاح تفکر دینی معاصر در خاورمیانه خواهد بود
ادگار، اندرو، سجویک، پیتر(1387). مفاهیم بنیادی نظریه فرهنگی. ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: نشر آگه.
انتخابی، نادر(1390). ناسیونالیسم و تجدّد در ایران و ترکیه. تهران: نگاره آفتاب.
بروجردی، مهرزاد(1377). روشنفکران ایرانی و غرب: سرگذشت نافرجام بومیگرایی. ترجمه جمشید شیرازی، تهران: نشر فروزان، چاپ هفتم.
پورفرد، مسعود(1392). صورتبندی روشنفکری در جمهوری اسلامی ایران. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
جهانبگلو، رامین(1384). ایران در جستجوی مدرنیته (بیست گفتگو در بیبیسی با صاحبنظران ایرانی). تهران: نشر مرکز، چاپ اول.
حقیقت، سید صادق(1387). روششناسی در علوم سیاسی. قم: دانشگاه علوم انسانی مفید.
حورانی، آلبرت(1393). اندیشه عرب در عصر لیبرالیسم (1939-1798). ترجمه علی شمس، تهران: نامک.
داودی، علی اصغر، و حاجی وثوق، ندا(1402). مناقشات فمینیستی خاورمیانه در گردونه گذار از اسلامگرایی به پسا اسلامگرایی. فصلنامه علمی مطالعات خاورمیانه، 30(3)، 103-131.
سمیعی، محمد(1396). نبرد قدرت در ایران: چرا و چگونه روحانیت برنده شد؟. تهران: نشر نی.
شرابی، هشام(1368). روشنفکران عرب و غرب. ترجمه عبدالرحمان عالم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل، چاپ اول.
طباطبایی، سید جواد(1382). روشنفکری دینی و تجدد (مصاحبه با روزنامه همشهری). تهران: روزنامه همشهری، شماره 3088، 5 تیر.
طباطباییفر، سید محسن(1400). جریان احیاگری دینی. تهران مؤسسه فرهنگی و هنری آفتاب خرد.
قوچانی، محمد(1382). فیلسوفها و شومنها. تهران: نشر سرایی، چاپ دوم.
گودرزی، غلامرضا(1386). تجدد ناتمام روشنفکران ایران. تهران: اختران، چاپ اول.
مارش، دیوید، و استوکر، جری(1378). روش و نظریه در علوم سیاسی. ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ هفتم.
محمودیکیا، محمد(1398). اسلام سیاسی و تاثیر آن بر روابط بینالملل: از تقابلطلبی تا تعاملگرایی. فصلنامه علمی مطالعات خاورمیانه، 26(3)، 161-180.
مویزچی,جواد , مرتضوی اصل,سیدخدایار و تقوی,سید مصطفی . (1403). تحلیل گفتمانی از «روشنفکری دینی ایران» در نسبت با گفتمانهای روشنفکری خاورمیانه. مطالعات خاورمیانه, 31(2), 225-250.
MLA
مویزچی,جواد , , مرتضوی اصل,سیدخدایار , و تقوی,سید مصطفی . "تحلیل گفتمانی از «روشنفکری دینی ایران» در نسبت با گفتمانهای روشنفکری خاورمیانه", مطالعات خاورمیانه, 31, 2, 1403, 225-250.
HARVARD
مویزچی جواد, مرتضوی اصل سیدخدایار, تقوی سید مصطفی. (1403). 'تحلیل گفتمانی از «روشنفکری دینی ایران» در نسبت با گفتمانهای روشنفکری خاورمیانه', مطالعات خاورمیانه, 31(2), pp. 225-250.
CHICAGO
جواد مویزچی, سیدخدایار مرتضوی اصل و سید مصطفی تقوی, "تحلیل گفتمانی از «روشنفکری دینی ایران» در نسبت با گفتمانهای روشنفکری خاورمیانه," مطالعات خاورمیانه, 31 2 (1403): 225-250,
VANCOUVER
مویزچی جواد, مرتضوی اصل سیدخدایار, تقوی سید مصطفی. تحلیل گفتمانی از «روشنفکری دینی ایران» در نسبت با گفتمانهای روشنفکری خاورمیانه. مطالعات خاورمیانه. 1403;31(2):225-250.
