پژوهش حاضر با هدف تبیین منطق رفتاری جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با مناقشات منطقه‌ای، به بررسی سازوکارهای تصمیم‌گیری و الگوهای مداخله این کشور در مناقشات منطقهای می‌پردازد. پرسش اصلی آن است که چه مؤلفه‌هایی در سطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی در شکل‌دهی به رفتار ایران در مناقشات تأثیرگذار بوده‌اند و این رفتار از چه منطقی تبعیت می‌کند؟ در پاسخ، این مقاله با نقد رهیافت‌های صرفاً مادی‌گرایانه یا هنجاری‌محور، چارچوب مفهومی «عمل‌گرایی اضطرار » را به‌عنوان الگویی تلفیقی و جایگزین پیشنهاد می‌کند. این الگو بر پیوند میان فرهنگ راهبردی ایران، پویایی‌های ژئوپلیتیکی منطقه‌ای، ساختارهای قدرت در نظام بین‌الملل و الزامات امنیتی داخلی تأکید دارد. بر اساس یافته‌های پژوهش، سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران طی دوره پس از انقلاب اسلامی، عمدتاً تابع نوعی عمل‌گرایی تاکتیکی و اقتضایی بوده که در آن، تهدیدات امنیتی محیط پیرامونی به‌مثابه وضعیت‌های اضطراری ادراک شده‌اند. این منطق کنش، ماهیتی تدافعی، بقامحور، امنیت‌محور و مصلحت‌گرا دارد و ترجیح تصمیم‌گیران ایرانی در بحران‌های منطقه‌ای بیش از اقتضائات راهبردی بلندمدت، بر اساس ضرورت‌های فوری و اقتضائات محیطی تنظیم شده است.